آیا اشتغال زنان با منافع خانواده در تضاد است؟!

زمان انتشار: ۰۷:۰۹ ۱۳۹۱/۰۲/۳۰

الگوی اشتغال زنان در جامعه ی ما همان مدل غربی است. مسلماً این مدل در جامعه ی ما هم برای خانم ها و هم برای خانواده ی آن ها آسیب زاست. باید امکانات ویژه ای به خانم ها داده شود و موانعی که بر سر راه اشتغال زنان وجود دارد و ممکن است برای نهاد خانواده آسیب زا باشد از میان برداریم و اهداف جدیدی برای اشتغال زنان تعریف کنیم.
خانواده واحد بنیادین و اساسی جامعه و کانون اصلی رشد و تعالی انسان است به همین جهت، حیات جامعه به دوام و بقای این نهاد مقدس بستگی دارد. از این رو شناخت مشکلاتی که حیات خانواده را تهدید می‏کند و تلاش در جهت برطرف کردن آن‏ها امری مهم و ضرورتی اجتناب ناپذیر است.

مسأله ی اشتغال زنان از جمله مسایلی است که به دلیل تغییراتی
که در ساختار زندگی سنتی و همچنین تأثیراتی که بر تربیت فرزند، مفهوم مادری و
همسری به وجود می آورد، موجی از مسایل گوناگون و نظرات مختلف را به
همراه خود دارد. روند صعودی اشتغال زنان در جوامع رو به رشد از جمله کشور ما
نیاز به مدل سازی بر اساس فرهنگ اسلامی و پر کردن خلأ‏های موجود
را در جهت به حداقل رساندن آسیب های اشتغال بیش از پیش نمایان می سازد.

در این رابطه بر آن شدیم تا به مناسبت روز
جهانی خانواده در گفت و گویی با «خانم دکتر مریم معین الاسلام»
کارشناس مسایل زنان و مباحث تربیتی به بررسی مسأله مهم اشتغال زنان و
بایدها و نباید های آن بپردازیم. 

 به عنوان اولین سوال بفرمایید دلیل گرایش خانم ها به
بازار کار چیست؟ و این پدیده چه آسیب ها و فرصت هایی را می تواند برای نظام اسلامی
به همراه داشته باشد؟

 علت اینکه خانم های ما گرایش به کار بیرون از خانه دارند
چند مسأله است یکی از مهم ترین مسایل تأثیرگذار در علاقه ی خانم ها به اشتغال
القائات جهانی است. به هر حال، چه بخواهیم و چه نخواهیم، زنان جامعه ی ما تحت
تأثیر تبلیغات جهانی قرار دارند و مهم ترین القای این تبلیغات جهانی این است که آن
ها را تشویق به کار در بیرون از منزل می کند.

همان طور که می دانید، در غرب به دلیل رشد سرمایه و استفاده از
زنان به عنوان نیروی کار ارزان قیمت، تبلیغات وسیعی برای کشاندن زنان به بازار کار
صورت می گیرد تا به زنان القا شود که خانه داری کار بی ارزشی است و اگر شما می
خواهید احساس ارزشمندی داشته باشید، باید بیرون از خانه کار کنید. در همین راستا
نظام سرمایه داری غرب تبلیغات وسیعی در رسانه ها و شبکه های ماهواره ای انجام می
دهد و با ابزارهای مختلف از جمله هنر به زنان القا می کند که باید بیرون از خانه
کار کنند.

همان طور که گفتم، هدف اصلی آن ها استفاده از زنان به عنوان
نیروی کار ارزان قیمت و در نتیجه به جیب زدن سرمایه است. بنابراین یکی از دلایل
این موضوع القائات جهانی است که بر زنان جامعه ی ما هم تأثیر داشته و آن ها را به
این نتیجه رسانده که ارزشمندی آن ها در گرو این است که کاری بیرون از خانه داشته
باشند.

 یکی
دیگر از علل علاقه مندی خانم ها به اشتغال این است که سبک زندگی ما هم تحت تأثیر همان
القائات غربی تغییر پیدا کرده و شکل غربی به خودش گرفته است. لذا در این سبک زندگی
خیلی از امور تحت تأثیر قرار گرفته اند. این سبک زندگی خانم ها را به این نتیجه
رسانده است که کمترین وقت را به خانه و خانواده اختصاص دهند. بنابراین آن ها باید
به دنبال یک شغل باشند.

در غرب به دلیل رشد سرمایه و استفاده از زنان به عنوان نیروی
کار ارزان قیمت، تبلیغات وسیعی برای کشاندن زنان به بازار کار صورت می گیرد تا به
زنان القا شود که خانه داری کار بی ارزشی است و اگر شما می خواهید احساس ارزشمندی
داشته باشید، باید بیرون از خانه کار کنید. در همین راستا نظام سرمایه داری غرب
تبلیغات وسیعی در رسانه ها و شبکه های ماهواره ای انجام می دهد و با ابزارهای
مختلف از جمله هنر به زنان القا می کند که باید بیرون از خانه کار کنند.

 از
طرف دیگر زندگی های ماشینی امروزی سبب شده است که خانم ها در زمان کوتاهی بتوانند
کارهای خانه را انجام دهند. لذا وجود وقت های اضافه در خانه یکی دیگر از دلایلی
است که خانم ها را به این فکر می اندازد که باید کاری داشته باشند تا اوقات
فراغتشان پر شود.

 دلیل دیگر تحصیلات عالیه ی خانم هاست. همان طور که می
دانید، امروز تعداد خانم هایی که تحصیلات عالیه دارند از تعداد مردان بیشتر است.
طبیعتاً خانمی که به دانشگاه می رود، بعد از فارغ التحصیلی، به دنبال یک شغل خواهد
بود.

 در
کنار این عوامل، بالا رفتن سن ازدواج هم مزید بر علت شده است. طبیعتاً وقتی سن
ازدواج بالا برود، خانم هایی که ازدواج نکرده اند به صورت جدی تر به دنبال کار
هستند تا هم استقلال مالی داشته باشند و هم وقتشان را پر کنند.

در مجموع، عواملی که باعث شده است خانم ها تمایل به کار کردن
داشته باشند خیلی زیاد است که برشمردن آن ها زمان زیادی می خواهد. در این
میان، موضوع حائز اهمیت این است که اشتغال زنان تبعات منفی زیادی برای جامعه
دارد؛ برای مثال، خانمی که نقش همسری و مادری و مدیریت خانواده را بر عهده
دارد، اگر در بیرون از خانه هم شغلی داشته باشد، با توجه به تعدد نقش هایی که بر
عهده دارد، دچار اضطراب خواهد شد. تحقیقات صورت گرفته دقیقاً نشان می دهد که انجام
وظایف چند نقش به طور هم زمان باعث می شود انرژی های محدود فرد از بین برود و
نهایتاً نتواند به همه ی انتظاراتی که از او وجود دارد پاسخ دهد. در واقع تعدد
وظایف باعث می شود خانم ها نتوانند به همه ی آن ها رسیدگی کنند و طبیعتاً برای آن
ها فشار روانی ایجاد می شود.

 همه ی کارشناسان بر این باورند که اشتغال خانم ها در
بیرون از منزل باعث می شود که مسؤولیت های آن ها به صورت ناعادلانه افزایش پیدا
کند. در واقع مرد و زنی که هر دو بیرون از منزل کار می کنند، وقتی به خانه برمی
گردند، خانم خانه باز هم باید در خانه کار کند و خدمات بدهد، در حالی که مرد در
خانه خدمات می گیرد. در حقیقت این تقسیم وظایف ناعادلانه است. از نظر جسمی و روانی
هم تحقیقات ثابت کرده است که خانم های شاغل دچار بیماری های بیشتری می شوند.

در آموزه های دینی ما هم به این موضوع توجه شده است.
امیرالمؤمنین (ع)، در نامه ی 31 نهج البلاغه، امام حسن (ع) را سفارش می کنند که
خارج از توان زن کاری به او تحمیل نکنید، به این علت که طراوت و لطافت و زیبایی او
در معرض خطر قرار می گیرد.

 علاوه بر این ها، اشتغال خانم ها بر سن ازدواج آن ها
تأثیر می گذارد. تأخیر در سن ازدواج، بالا رفتن نرخ تجرد قطعی و کاهش تعداد
فرزندان از دیگر پیامدهای منفی اشتغال خانم هاست. ضمن اینکه اشتغال خانم های
باردار طبیعتاً ممکن است تأثیرات منفی بر آن ها داشته باشد. همچنین این مسأله ممکن
است بر تربیت فرزندان هم تأثیرات نامطلوبی به جا بگذارد. به هر حال وقتی خانم ها
به بیرون از منزل می روند، اختلالی جدی در تکوین و دلبستگی کودک نسبت به مادر
ایجاد می شود. وقتی مادر مجبور است که برای پرداختن به کارش فرزندش را به مهد کودک
بفرستد، طبیعتاً آن توجه انفرادی که مادر به فرزند دارد از بین می رود و شکل گروهی
پیدا می کند.

در واقع توجه به یک کودک بین چند کودک تقسیم می شود، آن هم
توسط شخصی که تعلقی به کودک ندارد. این موضوع باعث می شود که دلبستگی کودک به مادر
کم شود و مادر هم وقتی از سر کار برمی گردد، طبیعتاً خستگی های ناشی از کار به او
اجازه نمی دهد که بتواند به طور کامل به امور فرزندش رسیدگی کند.

همه ی کارشناسان بر این باورند که اشتغال خانم ها در بیرون از
منزل باعث می شود که مسؤولیت های آن ها به صورت ناعادلانه افزایش پیدا کند. در
واقع مرد و زنی که هر دو بیرون از منزل کار می کنند، وقتی به خانه برمی گردند،
خانم خانه باز هم باید در خانه کار کند و خدمات بدهد، در حالی که مرد در خانه
خدمات می گیرد. در حقیقت این تقسیم وظایف ناعادلانه است.

در آموزه های دینی ما این موضوع به طور جدی مورد توجه قرار
گرفته است که در اثر ارتباط بین مادر و فرزند شخصیت فرزند شکل می گیرد. وقتی مادر
فرصتی برای توجه به فرزند و پی‏گیری کارهای او نداشته باشد، طبیعی است که شخصیت آن
فرزند به خوبی شکل نمی گیرد.

ضمن اینکه اشتغال خانم ها تأثیرات نامطلوبی بر روابط آن ها با
همسرانشان دارد، به این دلیل که خانم به جای اینکه در خدمت همسرش قرار بگیرد،
بیشتر مشغول پرداختن به وظایفش در بیرون منزل است و این موضوع موجب زوال نهاد
خانواده می شود و روابط زن و شوهر را در انزوا قرار می دهد.

بنابراین شما قبول دارید که اشتغال زنان می‏
تواند تا حدودی در نقش مادری و
همسری آن ها اختلال ایجاد کند. در عین حال زنان نیمی از جامعه را تشکیل می دهند و
اگر بتوانیم این مشکلات را از میان برداریم و آن شروطی که رهبری در
فرمایشاتشان به آن‏ ها اشاره فرمودند رعایت کنیم، می توانیم از پتانسیل این قسمت
از جامعه هم استفاده کنیم. به نظر شما مسؤولین چه کارهایی می توانند انجام دهند تا
این آسیب ‏ها تا حد امکان برطرف شود؟

به هر حال ما نمی توانیم نیمی از پیکره ی جامعه را نادیده
بگیریم و جامعه را محروم از حضور آن ها کنیم. در اسلام هم اشتغال زنان رد نشده
است. در صدر اسلام هم زنان شاغل وجود داشتند. پیامبر (ص) نه تنها این افراد را از
کار کردن منع نمی کردند، بلکه به آن ها رهنمود هم ارائه می دادند. مثلاً خانم
عطرفروشی خدمت پیامبر (ص) آمد و پیامبر (ص) به او نفرمودند شغلت را کنار بگذار،
بلکه به او راهکار ارائه کردند و مثلاً گفتند عطرهایی که لطافت بیشتری دارد به
خانم ها اختصاص بدهید و عطرهایی که فلان ویژگی ها را دارد به مردان اختصاص دهید.
همین طور وقتی آن خانم آرایشگر نزد پیامبر (ص) آمدند، ایشان او را راهنمایی
کردند. 

این نشان می دهد پیامبر (ص) و در واقع اسلام اشتغال زنان را
100 درصد منع نمی کند. اما برای اینکه اشتغال زنان در جامعه ی دینی مان آسیب زا
نباشد، باید مدلی از اشتغال زنان ایجاد کنیم که با شرایط روحی ، جسمی و روانی آن
ها تناسب داشته باشد. طبیعتاً باید امکانات ویژه ای به خانم ها داده شود و موانعی
که بر سر راه اشتغال زنان وجود دارد و ممکن است برای نهاد خانواده آسیب زا باشد از
میان برداریم و اهداف جدیدی برای اشتغال زنان تعریف کنیم.

در واقع باید مدلی تهیه کنیم که دقیقاً متناسب با ساختار روحی،
جسمی و روانی زنان و سبک زندگی دینی ما باشد. متأسفانه الگوی اشتغال زنان در جامعه
ی ما همان مدل غربی است. مسلماً این مدل در جامعه ی ما هم برای خانم ها و هم برای
خانواده ی آن ها آسیب زاست. بنابراین در حال حاضر خلأ بزرگی در این زمینه احساس می
شود و باید مدلی برای آن تهیه کنیم. در این مدل باید نگاه خانم ها را به سمتی
هدایت کنیم که خانواده را در اولویت قرار دهند و در واقع اصالت با خانواده باشد.
قاعدتاً در این مدل هر چیزی که به نهاد خانواده آسیب می زند باید از بین برود. به
عبارت ساده تر، این مدل باید به گونه ای باشد که خانم ها هم به شغلشان برسند و هم
به امور خانه و خانواده.

نباید این نکته را فراموش کنیم که واقعاً اشتغال مانع از
یکنواختی و خستگی ناشی از وظایف تکراری زنان خانه دار می شود و آن ها را از بطالت
و بیهودگی دور می کند. اخیراً تحقیقات ثابت کرده است که زنان خانه دار دچار
افسردگی هستند. لذا باید برای کار خانم ها مدلی طراحی شود که اوقات اضافی آن ها را
پر کند تا دچار بطالت و افسردگی نشوند. در عین حال باید تسهیلات ویژه ای برای آن
ها فراهم شود. البته در قانون اساسی ما این تسهیلات در نظر گرفته شده است، ولی
متأسفانه این تسهیلات عملاً به خانم ها ارائه نمی شود و کارفرمایان این قوانین را
رعایت نمی کنند.

ضمن اینکه در این مدل باید نشان دهیم که نقش مادری و همسری
باارزش ترین کار است. در واقع باید این نقش های خانم ها ارزش گذاری شود. امروز
کشورهای خارجی هم دارند به این مسائل توجه می کنند. کارشناسان در سوئد دریافته اند
که نهاد خانواده در این کشور به شدت دچار تزلزل شده، کارکرد خانواده تغییر پیدا
کرده و خودکشی زیاد شده است. تحقیقات نشان داده که علت اصلی این مشکلات اشتغال
خانم هاست. به همین دلیل کارگروهی در این کشور تشکیل شده است تا یک مدل زن محور و
خانواده محور تهیه کنند. این کارگروه در پی تهیه ی مدلی است که در آن، ضمن اینکه
خانم ها شاغل هستند، حیات در خانواده جریان داشته باشد و حداقل روزی 3 بار سر میز
غذا اعضای خانواده دور هم جمع شود.

در شرایط کنونی تهیه ی یک مدل کارآمد و عملیاتی برای کشور ما
هم بسیار ضروری است. نهادهای مذهبی و قانونی هم باید در این زمینه کمک کنند تا از
شیوع سبک زندگی غربی در کشور جلوگیری شود. در واقع باید با ترویج سبک زندگی دینی و
ارائه ی مدلی برای اشتغال زنان هم از پیامدهای منفی اشتغال زنان بکاهیم و هم از
پتانسیل آن ها به بهترین شکل در کشور بهره ببریم.

به نظر شما تغییر سبک زندگی هم از پیامدهای منفی اشتغال زنان
است؟

بله، دقیقاً همین طور است. در واقع این دو مقوله تأثیرات
متقابل بر یکدیگر دارند؛ یعنی، هم سبک زندگی بر اشتغال خانم ها تأثیر داشته است و
هم اشتغال خانم ها می تواند در تغییر سبک زندگی تأثیرگذار باشد.

متأسفانه امروز برخی از زنان به مشاغلی روی می آورند که در شأن
آن ها نیست. لطفاً بفرمایید که اسلام زنان را از چه مشاغلی نهی می کند؟

مسلماً ساختار روانی و جسمی زنان یک ساختار خاص است. لذا
بسیاری از مشاغل اصلاً متناسب با ساختاری نیست که خداوند حکیم برای زنان قرار داده
است. متأسفانه خود صداوسیما به این مسأله دامن می زند. مثلاً با افتخار نشان می
دهد که خانمی در معدن کار می کند یا راننده ی کامیون است، در حالی که این مشاغل
واقعاً در شأن زنان نیست.

مدل اشتغال زنان باید متناسب با ویژگی هایی باشد که خداوند
حکیم در وجود خانم ها قرار داده است. خداوند نقش انسان سازی را به عهده ی زنان
گذاشته و تربیت را مهم ترین کار آن ها قرار داده است. لذا خانم هایی که در راستای
امور فرهنگی و تربیتی در جامعه فعالیت می کنند، چون این امور متناسب با ویژگی های
روحی، جسمی و عاطفی شان است، کمتر آسیب می بینند. ضمن اینکه وقتی مادری بیرون از
منزل به امور تربیتی مشغول است، مسلماً در تربیت فرزندان خودش هم کارآمدتر خواهد
بود.

بنابراین در مدل اشتغال زنان باید پرداختن به کارهای مردانه
برای خانم ها ضدارزش تلقی شود و از سویی دیگر پرداختن به کارهایی که متناسب با
روحیات خانم هاست باارزش دانسته شود. مثلاً شغل معلمی ضمن اینکه آسیبی به تربیت
فرزندان معلمان نمی زند، خانم ها را در این امر باتجربه تر و کارآمدتر می کند. اگر
این موضوع را آسیب شناسی کنیم، قطعاً به این نتیجه می رسیم که فرزندان خانم های
معلم از تربیت بهتری برخوردارند و مشکلات کمتری دارند. البته منظور من این نیست که
اشتغال خانم ها را منحصر به معلمی کنیم، ولی در مجموع کارهایی که سبقه ی فرهنگی و
تربیتی دارند با شرایط روحی و جسمی خانم ها متناسب تر هستند.

در حالی که اگر کارهای سنگین را بر عهده ی زنان قرار دهیم، همان
طور که امیرالمؤمنین علی (ع) فرمودند، باعث خواهد شد نشاط و شادابی زنان از بین
برود و خیلی زود فرسوده و شکسته شوند. بنابراین هیچ وقت اسلام نمی پسندد که خانم
ها شغلی را داشته باشند که موجب شکستگی آن ها شود.

اگر نکته ای در زمینه ی حل مشکل اشتغال زنان به ذهنتان می رسد،
بفرمایید.

قطعاً این بحث خیلی مفصل و عمیق است، اما آنچه در صحبت هایم
اشاره کردم و دوباره بر آن تأکید می کنم تهیه ی مدلی برای اشتغال زنان است. برای
تهیه ی این مدل باید از روان شناسان، جامعه شناسان و کارشناسان مسائل دینی استفاده
شود. به نظر من، تا زمانی که این مدل تهیه نشود و قوانین و ضوابط کار خانم ها
متفاوت از آقایان نباشد، روزبه روز مشکل اشتغال زنان در جامعه بیشتر خواهد شد. در
این صورت، علاوه بر اینکه از این ظرفیت جامعه محروم می شویم، آسیبی جدی به نهاد
خانواده وارد می شود.

همچنین موضوع فرزندآوری از مسائل مهمی است که در این مدل باید
به آن توجه کنیم. متأسفانه نرخ جمعیت در کشور رو به کاهش است و این موضوع خیلی
خطرناک به نظر می رسد. بنابراین اشتغال زنان باید به گونه ای تعریف شود که بر
موضوع فرزندآوری تأثیر منفی نداشته باشد.

این
ها از جمله مواردی است که در خصوص اشتغال زنان باید در نظر گرفته شود تا ضمن اینکه
آسیب های این امر به حداقل می رسد، جامعه از محاسن اشتغال خانم ها بهره مند شود.

 

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه