امکان اقتصاد اسلامی

اقتصاد اسلامی یا اقتصاد اسلام؟

زمان انتشار: ۱۹:۰۳ ۱۳۹۰/۰۲/۳۱

اولین نشست آزاد اندیشی اقتصاد اسلامی با عنوان اقتصاد اسلام یا اقتصاد اسلامی با همکاری نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری و بسیج دانشجویی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران برگزار شد.به گزارش الف در این نشست که با حضور دکتر حسن سبحانی عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران و با حضور دکتر زریباف رئیس مرکز مطالعات میانی و مدل های اقتصادی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران برگزار شده و اساتید نامبرده به طرح دیدگاه های خود پرداختند.

در ابتدای جلسه دبیر جلسه با عنوان این که در حال تشکیل دادن کانون اقتصاد اسلامی در دانشگاه تهران هستند افزود: این تریبون ها برای ارائه نظرات اساتید بوده و در پی آن هستیم تا یک مجموعه نشست درباره آزاد اندیشی در اقتصاد اسلامی برگزار نماییم.در ادامه جلسه دکتر سبحانی از مفهوم اقتصاد اسلامی و اقتصاد اسلام سخن گفتهو افزودند: می توان با یک دید توحیدی از صور مختلف به این موضوع پرداخت ولی آن در دین اسلام است.اسلام به عنوان یک دین برنامه هایی را برای مدیریت فرد و جامعه دارد و انسان ها با انتخاب دین برنامه هایی را برای زندگی انتخاب  می کنند وباید آموزش اصول را بر اساس تحقیق و نه تقلید به دست بیاورد. عضو هیئت علمی دانشگاه تهران گفت: براساس فروض نظری خواهیم گفت انتخاب کنندگان یک دین، عاملین به احکام آن نیز خواهند بود ولی در واقعیت ممکن است این موضوع نقض شود. کسانی که بر اساس اسلام فکر و عمل می کنند صاحب رفتارهایی هستند که با سایر آموزه ها متفاوت است. این رفتار در عرصه های مختلف از جمله اقتصاد متاثر از دین می باشد.وی ادامه داد: مطالعه رفتار آدم هایی که به آموزه های دینی عمل می کنند منتج به برداشت ها و مواردی می شود که با استفاده از رفتار شناسی می توان به تبیین رفتارها و در نتیجه تجویز برای آن اقدام کرد و در مرحله بعد برای آن پیش بینی کرد، این رفتار با رفتار کسانی که از این دین بهره نمی برند می تواند متفاوت باشد. آنچه که از نظام اقتصادی از آن صحبت می شود با عناصری تعریف می شود که می توان با استفاده از همان عناصر نظام اقتصادی اسلام را نیز تعریف کرد.سبحانی گفت: باید در نظر داشت دانش های متاثر از دین به دانش های اسلامی معروف هستند. اقتصاد اسلامی می تواند هم نظام اقتصادی باشد و هم علم اقتصاد و هم می تواند نحله های فکری متفاوتی را در بر بگیرد. نظام اقتصادی از سه عنصر روح، شکل و محتوا تشکیل شده است. منظور از روح انگیزه های فعالیت های اقتصادی، منظور از شکل مجموعه نهادهایی که لزوما ممکن است اقتصادی هم نباشند مانند قواعد، اداب و عرف و منظور از محتوا باید گفت همان فن و تکنیک است. اگر نظام دارای این عناصر باشد که در تعادل عمل کنند و دنبال یک هدف مشخص باشند پس اقتصاد دین می تواند یک نظام اقتصادی باشد. نظامی که فعالیت دینی در ان قابل تبیین است. وی گفت: این مسائل در اقتصاد معطوف به دین هم قابل تعریف است. در اقتصاداسلامی به یک معنا به دنبال نظام اقتصادی هستیم. با تبیین رفتار اقتصادی افراد می توان به روابط علت و معلول  رسید و براساس آن دست به پیش بینی زد.براساس آنچه افراد انتخاب کرده اند به مجموعه ای از تئوری ها خواهیم رسیدکه که به ان علم تجربی گفته می شود. پس علم اقتصاد اسلامی یک علم تجربی است. ممکن است فرضیات در نظر گرفته شده با اقتصاد متعارف یکسان باشد و ممکن تفاوت داشته باشد.سبحانی افزود: برخی معتقدند علم اقتصاد اسلامی به معنای دربرگیرنده تئوری های توضیح دهنده رفتار انسان ها، به طور بالقوه قابلیت تحقق دارد و تازمانی که جامعه اسلامی نشود نمی تواند به وجود آید. شهید صدر اعتقاد داردقبل از ایجاد جامعه کاملا اسلامی هم می توانیم اقتصاد اسلامی داشته باشیم. بنده زیاد به این موضوع حساسیت ندارم که اقتصاد اسلامی علم است یا نظام.درباره حوزه وقلمرو اقتصاد اسلامی بایدگفت می توان در حوزه های فلسفه اقتصاد اسلامی، مالیه اسلامی، پول و مبانی اقتصاد اسلامی کار کرد.وی در بخش دیگری از سخنان خود افزود: تلاش های ارزنده ی دیگری در باب اقتصاد اسلام صورت گرفته که می توان گفت صاحبنطران این عرصه در پی ان هستند تا مبانی اقتصاد متعارف را با آموزه های دینی درهم بیامیزند. برای مثال می توان گفت در بحث احتکار آنها اعتقاد دارند که با یک انتقال منحنی عرضه سروکار داریم.دکتر زریباف در ادامه نشست به نقد و بررسی سخنان دکتر سبحانی پرداخته و گفت: رویکردهای متفاوتی در موضوع اقتصاد اسلامی وجود دارد و این موضوع را می توان در همه صاحبنظران و افراد جامعه دید. بنده بحث خود را با چند سوال آغاز می کنم که از بیانات آقای سبحانی به نظرم رسید.رئیس مرکز مطالعات میانی و مدل های اقتصادی ادامه داد: آیا واقعا می توان علم اقتصاد اسلامی را یک علم تجربی در نظر گرفت. اقتصاد اسلامی به عنوان یک علم رفتاری بر گرفته از اجرای احکام بین مسلمانان می تواند دست به تبیین و تجویز و پیش بیی زد. در ادامه باید گفت چه نسبتی بین عناصر گفته شده در نظام اقتصاد اسلامی وجود دارد وبا این تعریف چه تفاوتی بین نظام اقتصادی اسلام و سایر نظام های اقتصادی وجود دارد. جایگاه خدا و رابطه انسان با خدا در این نظام کجاست. وی در ادامه افزود: طبق تعریف شما از علم مجموعه ای از رفتارهای اقتصادی است که قاعدتا وقتی رفتار انسان ها معطوف به دین می شود شیوه و شکل خاصی پیدا می کند، پس کار علم اقتصاد اسلامی پیدا کردن این روابط بین آنهاست.چگونه باید این روابط را پیدا کرد. چه ضرورتی دارد که اقتصاد اسلامی را علم بدانم و برای اقتصاد اسلامی از روش شناسی خاص خود استفاده نکنیم. دکتر سبحانی در پاسخ به سوالات بالا گفت: در بحث های تجربی طبق حرف پوپر که گفت علم تجربی ادعای حقیقت گویی ندارد. تلاش انسان بر فهم حقیقت را توضیح می دهد ولی اگر ان را نتوانیم رد کنیم و آن تئوری هرچه بیشتر مقاومت کند در برابر ابطال تئوری قوی تر است. روش شناسی علوم اسلامی در نهایت به خدا و تعالیم دینی بر می گردد و نباید گفت برداشت این و ان از دین است و باید دید شارع مقدس در این زمینه چه نظری دارد. و در نهایت این موضوع یقینی است و شک و تردید در آن راه ندارد. تفاوت اصلی گزاره های زمینی با گزاره های دینی همین یقینی بودن آن است. وی افزود: در دین معیاری داریم که با آن می توان قطعیت گزاره ها را بررسی کرده و بسنجیم. آن چه که مسلمان ها انجام می دهند ممکن است دینی نباشد. نباید فرض کنیم رفتار آنها از تئوری ها گرفته شده است. به همان نسبت که رفتار مسلمان ها از مسلمانی واقعی فاصله داشته باشد آن گاه اقتصاد اسلامی هم نخواهیم داشت. اقتصاد اسلامی نیازی به این ندارد که گفته شود علم است یاخیر. دکتر سبحانی در پایان گفت: برای تبیین اقتصاد اسلامی هزار ساعت جلسه چند ساعته باید گذاشته شود. در پایان دکتر زریباف ادامه داد: رفتار انسان ها حاصل از انتخاب آنها بوده و با توجه به این که مسلمانان انتخاب های خود را بر اساس مسائل دینی انجام می دهند پس برای انکه بفهمیم اقتصاد اسلامی چیست باید همه شروع به کار کرده و درباره آن تحقیق کنند.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه