بازنمایی گفتمان های تجربه دینی در سینمای ایران پس از انقلاب اسلامی

زمان انتشار: ۰۲:۱۸ ۱۳۹۱/۰۴/۲۴

نگارنده: مجید سلیمانی
استاد راهنما: دکتر اعظم راودراد
رشته و مقطع تحصیلی: جامعه شناسی، کارشناسی ارشد
سال و محل اخذ مدرک: 1388، دانشگاه تهران، دانشکده علوم اجتماعی

پژوهش حاضر با عنوان «بازنمایی گفتمان های تجربه دینی در سینمای
ایران پس از انقلاب اسلامی»، با نگاه و تحلیلی گفتمانی، ابتدا به شناخت گفتمان های
فکری موجود در جامعه پرداخته و سپس با استفاده از «روش تحلیل گفتمان»، به بازنمایی
مفهوم تجربه دینی از نظرگاه این گفتمان ها در سینما می پردازد. «نظریه بازنمایی» به
عنوان چارچوب نظری، راهگشای ما در انتخاب روش تحلیل گفتمان است و با توجه نوع «متن»
مورد تحقیق که در اینجا «متون سینمایی» است، از رویکردی ترکیبی از مفاهیم اصلی نظریه
لاکلاو و موفه و مولفه های تحلیل گفتمانی فرکلاف و ون دایک استفاده شده است. با پژوهشی
اسنادی می توان سه گفتمان عمده را در این زمینه از یکدیگر متمایز کرد. گفتمان «روشنفکری»
نگاهی کارکردی به دین و معطوف به سرگذشت ادیان و نقش دین به عنوان یک عامل اجتماعی
در جامعه دارد و بر پایه «عقل خودبنیاد انسانی» دین را به عنوان حقیقتی متقن نمی پذیرد.
گفتمان «روشنفکری دینی»، با تاسی از دیدگاه متالهان متاخر مسیحی، وحی را در چارچوب
عقل انسانی محدود و بر «معنویت» را در قالب «نظریه تجربه دینی» تاکید می کند. گفتمان
«سنت اسلامی» نیز با ارائه مفهوم «تجربه عرفانی»، عقل قدسی یا عقل مبتنی بر وحی را
دارای اصالت می داند که در تعالیم «ابن عربی» – پایه گذار عرفان اسلامی – متجلی شده
است. با این تعاریف، مفهوم تجربه دینی در گفتمان های فوق، هر یک شرایط خاصی پیدا می کند.
در گفتمان روشنفکری نهایتا تجربه ماورائی به عنوان امری شخصی پذیرفته می شود که از
اعتبار چندانی هم برخوردار نیست. در گفتمان روشنفکری دینی، مفهوم تجربه دینی بر دین
نیز اصالت می یابد و تنها راه ارتباط انسان با خداوند محسوب گشته و محدودیتی نیز برای
آن در نظر گرفته نمی شود. در گفتمان سنت اسلامی نیز تجربه دینی بر اساس آموزه های دینی
تبیین می گردد. بنابراین هر نوع تجربه ماورائی، دینی محسوب نمی شود و شریعت و مناسک
دینی، هرگز فدای تجربه دینی نمی گردد. بر همین اساس و با توجه به مفهوم تجربه دینی
در گفتمان های مختلف، به بررسی نمونه های از فیلم های سینمایی ایران پس از انقلاب پرداخته
شده است. از این رو، فیلم هایی مدنظر قرار گرفته است که بتواند بازنمایی کاملی از مفهوم
گفتمانی تجربه دینی ارائه کند. عطف به این موضوع، فیلم های «بوی کافور، عطریاس» و
«فریاد مورچه ها» در گفتمان روشنفکری، «مارمولک» در گفتمان روشنفکری دینی و زیر نور
ماه و تولد یک پروانه در گفتمان سنت اسلامی با توجه به مولفه های گفتمانی و حوزه های
گفتمان گونگی مورد تحلیل قرار گرفته ست.

 

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه