پرونده پنجمین جشنواره فیلم مردمی عمار

مستند نازیسم: بحران آب، نازی ها را محاصره کرد

نویسنده:

علوم اجتماعی اسلامی ایرانی

زمان انتشار: ۱۳:۲۴ ۱۳۹۳/۱۰/۱۷

مستند نازیسم یک معمای گذار از جامعه سنتی به مدرن را با ظرافت زیادی به تصویر می کشد. مسئله این است که این گذار چه پیامدهایی برای چه گروه هایی دارد. فیلم با این عبارات آغاز می شود: بحران آب و نگرانی دولت ها از کمبود آب در سال های اخیر چشم گیر بوده است. طبق آمار 90 درصد مصرف آب در بخش کشاورزی است که متاسفانه هدررفت بالایی نیز دارد. سپس به معرفی مزرعه موفقی به اسم مزرعه آفرینش می پردازد که چندین سال است از کشاورزی سنتی فاصله گرفته و به آبیاری مکانیزه روی آورده است. آفرینش در ده کیلومتری شهرستان خمین (استان مرکزی) واقع است که از سال 1368 فعالیت خود را آغاز می کند.

تهیه کننده: دکتر مجید خلیلی

نویسنده و کارگردان: امیر حسین خلیلی

مدت زمان: 15 دقیقه

مستند نازیسم یک معمای گذار از جامعه سنتی به مدرن را با ظرافت زیادی به تصویر می کشد. مسئله این است که این گذار چه پیامدهایی برای چه گروه هایی دارد. فیلم با این عبارات آغاز می شود: بحران آب و نگرانی دولت ها از کمبود آب در سال های اخیر چشم گیر بوده است. طبق آمار 90 درصد مصرف آب در بخش کشاورزی است که متاسفانه هدررفت بالایی نیز دارد. سپس به معرفی مزرعه موفقی به اسم مزرعه آفرینش می پردازد که چندین سال است از کشاورزی سنتی فاصله گرفته و به آبیاری مکانیزه روی آورده است. آفرینش در ده کیلومتری شهرستان خمین (استان مرکزی) واقع است که از سال 1368 فعالیت خود را آغاز می کند.

مزرعه آفرینش نمونه بارز کشاورزی صنعتی و علمی است که کارایی در آن حرف اول را می زند. اقدامات علمی که در کارنامه مدیر مزرعه توجه را جلب می کنند عبارت اند از: کاهش دوره رشد گیاه، افزایش ظرفیت تولید (سیب زمینی) در سطح هکتار، ساخت انبارهای مخصوص برای بالا بردن طول نگه داری محصول، به کارگیری شیوه های جدید آبیاری، تحقیق و نوآوری در رابطه با یک شیوه آبیاری بی سابقه، تلاش برای راه اندازی یک شبکه تلویزیونی درباره کشاورزی علمی (که البته منجر به نتیجه نشده است).

روایت گر فیلم با معرفی این مزرعه موفق و پویا مخاطب را به تحسین بی شرط مدیر خلاق آن می نشاند. با خود می گوییم اگر این الگوی کشاورزی مکانیزه و پربازده در همه مزراع و باغات ایران اجرایی شود، چه بستر عظیمی برای توسعه اقتصادی ایران فراهم خواهم گشت. اما ادامه فیلم نشان می دهد که این فقط یک روی سکه است. روی پنهان سکه پیامدهای ریز و درشتی است که برای مشاهده شان تنها کافی است چند کیلومتر از آفرینش فاصله بگیریم.

نیمه دوم مستند درباره یک روستا در حومه شهرستان خمین است. روستای نازی فاصله کمی با مزرعه آفرینش دارد. خشک شدن چشمه روستا چند سالی است که موجب مهاجرت جمعیت آن شده به طوری که جمعیت 400 نفری سال 1375 اکنون به زیر 100 نفر رسیده است. این چشمه چون منبع حیات مردم بوده برای آن ها مقدس هم بوده و هنوز هم مردم کنار آن شمع روشن می کنند و برایش قربانی می دهند. چرا چشمه نازی خشکیده؟ در اولین نگاه این طور به نظر می رسد که خشکسالی های اخیر که موجب از بین رفتن بسیاری از رودها و قنوات شده مسئول مرگ چشمه نازی است، ولی مردم روستا نظر دیگری دارند. آن ها معتقدند چشمه نازی به خاطر برداشت های بی رویه چاه مزرعه آفرینش خشک شده است. اگر این ادعا درست باشد طرح مسئله فیلم در این لحظه کامل می شود. یک موفقیت اقتصادی بزرگ در مزرعه و یک شکست اجتماعی غم انگیز در روستا رابطه بسیار نزدیکی با هم دارند.

مردم نازی نامه ای از وزیر وقت نیرو در سال 79 دارند که نشان می دهد چاه مزرعه آفرینش در حریم فنی چشمه نازی واقع شده و استحصال آب از چاه مورد بحث مستقیما بر میزان آب دهی چشمه تاثیر خواهد داشت. بنابراین چاه مزرعه آفرینش می باید پر و مسلوب المنفعه گردد. مطالعات زمین شناسی ادعای اهالی را مبنی بر خشک شدن چشمه در اثر برداشت بی رویه چاه مزرعه آفرینش، کاملا تایید می کند. با این که دولت به مدیر آفرینش اخطار می دهد که برداشت آب را کاهش دهد، اقدام مثبتی در این زمینه صورت نمی گیرد و چشمه همچنان خشک می ماند. حتی در فیلم با مصاحبه شونده ای از ساکنین نازی رو به رو می شویم که مدعی است 17 هکتار از زمین های مزرعه آفرینش متعلق به او و برادرش است اما توان پس گرفتن آن را ندارد.

در مجموع ساختار اجتماعی روستای نازی در اثر خشک شدن چشمه و مهاجرت بالاجبار از هم پاشیده است. عده ای فرزندان شان را به بیرون فرستاده اند، برخی مردان هفته ها برای کار می روند و فقط گاهی می توانند به خانواده خود سر بزنند، مدرسه روستا تقریبا تعطیل شده، عده ای که زمانی کشاورز یا دامدار بودند اکنون در شهرها به مشاغل کاذب می پردازند، کسانی که روزی موقع برداشت محصول خودشان ده تا کارگر داشتند اکنون در شهرها کارگری می کنند. اکنون خانه ها و مسجد و مدرسه خالی از جمعیت است و همه درختان روستا خشک شده و عمر نازی رو به پایان است. گذشت زمان و بی توجهی به درخواست های آنان باعث شده اهالی اندک باقی مانده نازی احساس کنند مردمی فراموش شده اند. در انتهای فیلم می بینیم در واقع نازی در مرگ خویش تنها نیست و حیات چهار روستای دیگر هم زیر تیغ مزرعه آفرینش است.

مستند نازیسم دوربین خود را روی یک گذار اجتماعی انضمامی و پیامدهای آن متمرکز نموده که در جای جای ایران و سایر جوامع در حال توسعه نمونه های مشابه آن را به وفور می توان دید. وقتی ساختارهای اجتماعی جدید بسیاری از ساختارهای پیشین را به چالش می کشند. شیوه تولید صنعتی شیوه های تولید سنتی را به حاشیه می راند و کم کم آن ها را محو می سازد. فرهنگ و سبک زندگی مدرن، سبک زندگی سنتی را تحت فشار قرار می دهد. برای مثال با شکل گیری دولت های مرکزی مدرن، زندگی کوچ نشینی به دلایلی چند (از نظر دولت مرکزی) محکوم به فناست. تشکیلات نظامی متمرکز مسلح بودن عشایر را تاب نمی آورد، آموزش عمومی و عالی در مدارس و دانشگاه ها کوچ نشینی را به یکجانشینی وامی دارد، دامداری صنعتی شیوه سنتی چرای دام را که نیازمند رفت و آمد بین ییلاق و قشلاق است، دگرگون می سازد. در همه کشورهایی که کوچ نشینی به لحاظ تاریخی یک شیوه زندگی رایج در آن ها بوده سیاست های یکجانشینی با شدت و ضعف دنبال شده است. این دوره مدرن است که با مجموعه ای آمیخته از پیامدهای مثبت و منفی به همه نقاط می شتابد و رنگ تازه ای می بخشد.

گذار قطعی است اما آن چه قابل تامل و چاره اندیشی است تعیین نوع و کنترل سرعت و پیامدهای آن است. نازیسم می پرسد حق با کیست. فردی منشا نوآوری و اقدامات موثر بوده است اما به هزینه از بین رفتن زندگی یک جمیت هزار نفری. باید جسورانه بپذیریم گذار با هزینه صفر ناشدنی است، اما آفرینش که نماد عقلانیت مدرن است همان قدر که در نوآوری های کشت و تولید تواناست، اگر قصد آن را داشته باشد، در چاره اندیشی پیامدهای منفی فعالیت های خود نیز می تواند کارنامه ای موفق بسازد. بنابراین هزینه های گذار را می توان به میزان زیادی کاهش داد. نازیسم عامدانه پاسخ به این سوال را به مخاطب واگذار می کند و بدون نتیجه گیری خداحافظی می کند (فقط در لحظات پایانی از زبان یکی از اهالی نازی این جمله عبرت انگیز را می شنویم که دوران فرعون و صدام و … گذشت، دوره مدیر مزرعه آفرینش هم می گذرد). پس از تماشای این فیلم پرپیام اکنون مخاطب می تواند درباره وجه تسمیه نازیسم آرام آرام فرضیه پردازی کند.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه