بررسی ابعاد جامعه شناسانه ی هدفمندی یارانه ها در خانواده

زمان انتشار: ۰۰:۵۷ ۱۳۹۱/۰۹/۱۳

وقتی یک جوان از تلویزیون می شنود دولت به نام او ماهی چند ده هزار تومان به پدرش می دهد، در خود احساس توانایی اقتصادی و اعاده حق می کند. باید توجه داشت تزریق پولی که زحمت نداشته است به هر جامعه ای از منظر جامعه شناسی، به گسست در خانواده ها منجر می شود

در سال های اخیر موضوع هدفمندی یارانه ها
به ویژه تاثیرات آن بر عدالت اجتماعی در ایران و لزوم اجرای آن به مثابه یک جراحی بزرگ
اقتصادی، مورد توجه و تمرکز بوده است. در این یادداشت سعی می شود با بررسی جامعه شناسانه ی
هدفمندی یارانه ها از بعد خانواده، به پاسخ این سوال بپردازیم که، تبعات فرهنگی- اجتماعی
شیوه پرداخت پول بر اساس تعداد نفرات به سرپرستان خانوار چیست؟!

چندی پیش خبری با عنوان «یارانه نقدی قربانی
گرفت!» در رسانه ها منتشر شد، که در آن از قربانی شدن یک زن جوان توسط همسرش به گناه
پرداخت نشدن یارانه های نقدی از سوی پدرش خبر می داد. خبری که پیش از هر چیز بیانگر
آن بود، که اگر به نحوه تقابل خانواده ها با این سیاست توجهی نشود، می تواند مواجه
جمهوری اسلامی با نحوه پرداخت یارانه ها را به چالشی فرهنگی تبدیل کند.

در ماه های گذشته نیز این قبیل اخبار که اعضای
خانواده مبلغ نقدی یارانه خود را به عنوان حقِ خود، از همسر یا پدر مطالبه می کردند،
در سطح رسانه ها و جامعه به وفور شنیده می شد. اینکه این مساله می تواند چه تاثیری
بر ثبات و پایداری خانواده ایرانی بگذارد، پرسشی است که می تواند زاویه نگاه ما را
به این طرح تعیین کند.

برای اجرای طرح هدفمندی یارانه ها، نیاز
بود تا جامعه ایرانی و به خصوص خانواده ایرانی با وضع جدید تطابق یابد و این تطابق
بیش از پیش از جنبه فرهنگی آن مدنظر است. به طور مشخص با پرداخت نقدی یارانه براساس
تعداد نفرات خانواده توسط دولت به سرپرستان خانوار، این تلقی غلط را برای اعضای خانواده
به وجود آورده که این وجه در واقع حق و حقوقی فردی است که دولت موظف به پرداخت ماهیانه
آن است. در حالی که یارانه به منظور یک صرفه جویی اقتصادی، در واقع سهم هر خانوار است
از میزان مصرف انرژی و برای همین منظور خرج می شود. درنتیجه در شیوه پرداخت پول بر
اساس تعداد نفرات، ممکن است جوان خود را محق بداند که به خانواده فشار آورد تا پولی
را که دولت به نام او واریز کرده است، در اختیارش بگذارند.

تأمل مهم در این مقوله باید آن باشد که اگر
به جنبه فرهنگی- اجتماعی آن توجهی نشود، این مسأله به نوعی موجب تضعیف نقش پدر یا همسر
در مدیریت مالی خانواده و به تبع آن، مدیریت خانواده می گردد. لذا می توان گفت وقتی
یک جوان از تلویزیون می شنود دولت به نام او ماهی چند ده هزار تومان به پدرش می دهد،
در خود احساس توانایی اقتصادی و اعاده حق می کند. باید توجه داشت تزریق پولی که زحمت
نداشته است به هر جامعه ای از منظر جامعه شناسی، به گسست در خانواده ها منجر می شود[۱].

از بعد دیگر، در جوامعی غیر از کلان شهر ها،
معمولا ساختار خانواده محکم تر و به عبارتی، ساختار اجتماعی و اقتصادی این جوامع هنوز
پا برجاست؛ خانواده هنوز در امور فرزندان تصمیم گیرنده اصلی است. احترام به بزرگ تر ها،
فامیل و ارتباطات خانوادگی کم رنگ نشده و پیوندی بین خانواده ها وجود دارد. وقتی در
چنین جوامعی راه کسب درآمد بدون زحمت باز شود، ساختار مستحکم خانواده هدف قرار می گیرد
و تضعیف می شود. چراکه پای منافع فردی اعضای خانواده به منافع جمعی باز می شود[۲].

در آماری که اخیرا سازمان ثبت احوال از «علت
افزایش ازدواج های زودهنگام » در سنین کمتر از ۱۹ سال برای پسران و کمتر از ۱۴ سال
برای دختران اعلام کرده است، نیز می توان به شکل مشهودی این قضیه را مشاهده کرد. یکی
از علت های اصلی و مهم ثبت ازدواج های شرعی در فاصله ی سال های ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۰، استقلال
جوان در برخورداری از امکانات و تسهیلات اجتماعی نظیر دریافت یارانه ی نقدی بوده است.

در گزارشی که دی ماه سال گذشته حجت الاسلام
والمسلمین زیبایی نژاد، مسئول دفتر مطالعات و تحقیقات زنان در حوزه ی علمیه ی قم، در
سومین نشست اندیشه های راهبردی با موضوع «آسیب شناسی نگاه فقهی موجود در نگاه راهبردی
به مباحث زن و خانواده» در محضر رهبر معظم انقلاب ایراد می کند، به این مسئله که تدوین
اسناد راهبردی نظیر نحوه پرداخت هدفمندی یارانه ها در راستای استحکام نظام خانواده
نیست، اشاره می کند و در توضیحات آن می افزاید: «لازمه ی تدوین اسناد راهبردی منطبق
با اسلام آن است که کارشناس دینی از اولین مراحل تدوین سند در کنار کارشناسان فن باشد
تا از ابتدا اسناد مربوطه بر اساسی درست و هماهنگ شکل گیرد. به عنوان مثال در تدوین
اسناد راهبردی در موضوع تحکیم خانواده، کارشناسان دینی باید نظریه ی جنسی، نظریه ی
جنسیتی و نظریه ی خانواده را با دیدگاه اسلامی تدوین کنند و به این اطمینان برسند که
روح حاکم بر سند تحکیم خانواده، نظریه ها و مبانی مورد تأیید است. به تعبیر روشن تر
جایگاه فقه در این تصویر، نه فقط اظهارنظر نسبت به عملکرد ها و قوانین بلکه مشارکت
فعال در تدوین الگو ها و شکل دهی به نظامات اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی است.»

باید توجه داشت چنین کارهای بزرگی که حکم
جراحی اقتصادی کشور را داراست، احتیاج به یک «پیوست فرهنگی» دارد، که در کنار سایر
حوزه های اقتصادی، مسئولان باید جوانب فرهنگی آن را بررسی کنند. در واقع همان طور که
در خصوص چگونگی پرداخت یارانه ها فکر می کنند، باید یک «سند فرهنگی» نیز داشته باشند،
تا با اجرای آن از تبعات اجتماعی آن کاسته شود.

بطور کلی طرح هدفمندی یارانه ها، تیغ دولبه ای
است که اگر با چشمان بسته و بدون آگاهی از تبعات اجتماعی ناشی از عدم شناخت آنها، به
سمتش برویم می تواند همان قدری مضرر باشد، که اگر با آگاهی از این تبعات و برنامه ریزی
برای رفع خطرات احتمالی به استقبالش برویم، مفید باشد.

۱- همشهری ماه/ گفت وگو با مهدی طالب درباره
جامعه شناسی هدفمندی یارانه ها، ۱۶ فروردین ۱۳۹۱.

 ۲- همان.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه