به پیشنهاد دکتر حاجی‌حیدری: پنج کتاب برای ترجمه

منبع: ترجمان

زمان انتشار: ۰۹:۵۱ ۱۳۹۳/۰۸/۶

دکتر حامد حاجی‌حیدری معتقد است در میان متفکران رده بالای ما درباره‌ی فمینیسم سوء تفاهم‌های نابخشودنی وجود دارد و «تألیف متکی بر ترجمه آزاد» گزینه‌ای طلایی برای پیشبرد علم در شرایط فعلی ماست.

در فضای علوم انسانیِ ایران، دودستگی بزرگی وجود دارد. در یک سو، استادان دانشگاه و دانشجویانشان قرار دارند که با توجه به اقتضائات تدریس در دانشگاه و متناسب با نیازهای آموزشی و پژوهشی آکادمی، دست به تألیف یا ترجمه می‌زنند؛ گروه دوم، روشن‌فکران، نویسندگان و مترجمانی هستند که بیرون از فضای رسمی آکادمی به تحقیق، تألیف و ترجمه مشغولند و خوانندگان آن‌ها طیف گسترده‌تری را در بر می‌گیرند. بسیاری از کتاب‌هایی که در فضای دانشگاه ترجمه و تولید می‌شوند، از طرف نویسندگان بیرون دانشگاه، نادیده انگاشته می‌شود و از طرف دیگر، شمار عظیمی از کتاب‌هایی که مترجمان و نویسندگانِ بیرون دانشگاه، به مرحله‌ی چاپ می‌رسانند، در نگاه دانشگاهیان بلاموضوع و بی‌فایده می‌نماید.
پل زدن روی این شکاف، می‌تواند فواید فراوانی برای جهان اندیشه در ایران اسلامی داشته باشد. در همین راستا، «ترجمان» سراغ اساتید مطرح دانشگاه‌های برتر کشور رفته و از آن‌ها درخواست کرده تا با توجه به خلأهای موجود در فضای آکادمیک ایران، موضوعات و  کتاب‌هایی را به ما معرفی کنند که هنوز به فارسی ترجمه نشده‌اند و ترجمه‌ی آن‌ها، می‌تواند برای ما مفید فایده باشد. نام این پروژه را «هم به قدر تشنگی» گذاشته ایم، چرا که به قول جناب مولانا:

آب دریا را اگر نتوان کشید          هم به قدر تشنگی باید چشید

برای اولین شماره، سراغ دکتر حامد حاجی‌حیدری، عضو هیأت علمی گروه جامعه‌شناسی دانشگاه تهران رفته‌ایم. حاجی‌حیدری معتقد است با توجه به اقتضائات امروز علوم انسانی ایران، باید به جای «ترجمه‌ی مستقیم»، سراغ «تألیف متکی بر ترجمه‌ی آزاد» رفت. از دیدگاه ایشان، این روزها با آشنایی اغلب مخاطبان به زبان انگلیسی به واسطه ممارست مستمر با رسانه‌های انگلیسی‌زبان و اینترنت، مخاطبان، و خصوصاً دانشجویان، مشکلی در استفاده از متون انگلیسی ندارند. از این گذشته، عدم انطباق صنعت نشر پارسی با ابزارهای جدید کتاب‌خوانی و هم‌چنین، رایگان شدن دسترسی به اغلب نزدیک به تمام متون انگلیسی، گرایش مخاطبان و بویژه دانشجویان را به استفاده وسیع‌تر از متون انگلیسی جهت داده است. دلیل سوم، این که با گسترش علوم اجتماعی، توقع برای تولید علم بومی روزآمد و متناسب با شرایط کاربست محلی، توقع بی‌جایی نیست. از طرف دیگر، با شتاب گرفتن فوق‌العاده روند تولید علم در جهان، لزوم هم‌پایی با این پیشرفت‌ها نیز احساس می‌شود. تلفیق همه این دلایل، تألیف متکی بر ترجمه آزاد را یک گزینه طلایی برای پیشبرد علم در شرایط فعلی می‌کند.

دکتر حاجی‌حیدری، به عنوان «اولین پیشنهاد» خود، طرح تدوین یک کتاب مرجع درباره‌ی «فمینیسم» را ارائه داد. دکتر حاجی‌حیدری، درباره‌ی اهمیت شناخت نظریه‌های فمینیستی و تنوع آن‌ها معتقد است: «مسائل زنان مهم‌اند و در میان متفکران رده بالای ما درباره‌ی فمینیسم سوء تفاهم‌های نابخشودنی وجود دارد و درست همان طور که سال‌ها قبل مارکسیسم در ایران به عنوان پیکره‌ای یکپارچه مورد فحاشی بود، فمینیسم هم به رغم همه تفاوت‌های درونی‌اش مورد تهاجم یکپارچه، اما، ناموجه قرار می‌گیرد. باید تفاوت‌های درونی آن کشف شود، و آموزه‌های آن برای ما که نه در آینده، که هم اکنون، با مسائل بغرنج زنان در جامعه خود روبرو هستیم، استخراج شود».
این عضو هیأت علمی گروه جامعه‌شناسی دانشگاه تهران، پیشنهاد کردند که با تألیف سه منبع اصلی و دو منبع فرعی، کتاب مرجعی در زمینه نظریه فمینیستی تدارک شود.

سه منبع اصلی از این قرارند:۱- اندیشه‌ی فمینیستی، درآمدی جامع‌تر (Feminist Thought; A More Comprehensive Introduction)، نوشته‌ی رزماری تانگ (Rosemarie Tong). نسخه‌ی چهارم این کتاب مشهور، در سال ۲۰۱۳ به چاپ رسید. کتاب تانگ، یکی از جامع‌ترین راهنماها برای آشنایی با اردوگاه‌های مختلف اندیشه‌ی فمینیستی است. او در این کتاب از فمینیست لیبرال شروع می‌کند و، سپس، به ترتیب فمینیسم رادیکال، فمینیسم مارکسیست و سوسیالیست، فمینیسم مراقبت‌محور، فمینیسم روان‌کاوانه، فمینیسم رنگین‌پوستان و فمینیست‌های محیطی را به تفصیل معرفی می‌کند. نویسنده در این نسخه‌ی چهارم، بخش‌های جدیدی به کتاب افزوده و بخش‌های قبلی را تکمیل کرده است. از جمله بخش‌های تازه‌ی این چاپ، فمینیست‌های اگزیستانسیالیست و فمینیست‌های پست‌مدرن است، در انتها نیز در بخش با عنوان «آینده‌ی فمینیسم» چالش‌های پیشاروی این نظریه توضیح داده شده‌اند. خانم منیژه نجم عراقی، نسخه‌ی قدیمیِ این کتاب را به فارسی ترجمه کرده که انتشارات نی آن را به چاپ رسانده‌اند.

۲- درآمدی بر نظریه‌ی سیاسی فمینیستی (Feminist Political Theory: An Introduction)، نوشته‌ی والری برایسون (Valerie Bryson). والری برایسون، استاد علوم سیاسی در دانشگاه هادرسفیلد انگلستان است. برایسون به واسطه‌ی تألیف چند کتاب در زمینه‌ی فمینیسم، یکی از شناخته‌شده‌ترین نویسندگان این

باید تفاوت‌های درونی جریان های فمینیسم کشف شود، و آموزه‌های آن برای ما که نه در آینده، که هم اکنون، با مسائل بغرنج زنان در جامعه خود روبرو هستیم، استخراج شود

حوزه است. اولین چاپ کتاب، به سال ۱۹۹۲ و از سوی انتشارات مک‌میلان انجام شده و ویرایش دوم آن، در ۲۰۰۳ به انتشار رسیده است. کتاب برایسون، مزیتی دوگانه دارد: از سویی تاریخِ نسبتاً طولانی‌مدتی از نظریه‌ی فمینیستی ارائه می‌کند، و از سوی دیگر، با دقت و روشنی، مباحث امروز نظریه‌ی فمینیستی را شرح می‌دهد. این کتاب در ۱۵ فصل تنظیم شده است و تحلیل خود را با فمینیست‌های اولیه در قرون هفده آغاز کرده و به فمینیست‌های پست‌مدرن در انتهای قرن بیستم می‌رساند.

۳- پرونده کیمبریج درباره‌ی فمینیسم در فلسفه (The Cambridge Companion to Feminism in Philosophy)، به ویراستاری میراندا فریکر (Miranda Fricker) و جنیفر هارنزبی (Jennifer Hornsby). این مجموعه مقالات در ۱۳ بخش، حضور فمینیسم در مکاتب فلسفی گوناگون را بررسی کرده است. نقش فمینیسم در فلسفه‌ی باستان، فلسفه‌ی ذهن، روان‌کاوی، فلسفه‌ی زبان، متافیزیک، معرفت‌شناسی، فلسفه‌ی علم، فلسفه‌ی سیاسی، فلسفه اخلاق و تاریخ فلسفه، از جمله حوزه‌هایی است که این کتاب بر آن‌ها تمرکز کرده است.
ویراستاران کتاب، در مقدمه‌ای که بر کتاب نوشته‌اند، هدف خود را فراهم نمودن مجموعه‌ای از مقالات عنوان می‌کنند که برای هر دانشجو یا استاد فلسفه‌ای که بخواهد جای فمینیسم در مباحث فلسفی امروز را دریابد، قابل استفاده باشد.

دکتر حامد حاجی‌حیدری، دو منبع فرعی را برای تکمیل کتاب مرجع فمینیسم پیشنهاد داد:

۴- نظریه‌ی اجتماعی و سیاسی فمینیستی: مجادلات و گفتگوهای معاصر (Feminist Social and Political Theory: Contemporary Debates and Dialogues) نوشته‌ی ژانیس مک‌لاگلین (Janice McLaughlin). ژانیس مک‌لاگلین، استاد جامعه‌شناسیِ بدن در دانشگاه نیوکاسل است. او در هفت فصل و یک بخش نتیجه‌گیری، تلاش کرده است تا مهم‌ترین مناقشات نظری در حیطه‌ی نظریه‌های فمینیستی را صورت‌بندی کند. این کتاب برای دانشجویانی که می‌خواهند از وضعیت معاصر این پژوهش‌ها در مکاتب مختلف نظری مطلع شوند، منبعی رسا و مفید است و می‌تواند خلل‌های سه منبع قبلی را پر کند.

۵- پرونده کیمبریج درباره‌ی نظریه‌ی ادبی فمینیست (The Cambridge Companion to Feminist Literary Theory) ویراسته‌ی الن رونی (Ellen Rooney). دیدگاه‌های فمینیستی، تأثیر زیادی بر متن‌های ادبی، خوانش‌های آن‌ها و تفاسیر و تعابیر مرتبط با این متون ایجاد کرده‌اند. فمینیست‌ها در پروژه‌ای گسترده تلاش کردند تا با گرد هم آوردن فلسفه، علوم اجتماعی و ادبیات، نحوه‌ی بازنمایی زنان در خلال روایت‌های زبانی را کشف کنند. این مجموعه مقالات، کلید راهنمایی برای ورود به این بحث را در اختیار مخاطبان قرار می‌دهد. کتاب در سه بخش تدوین شده که ذیل آن‌ها سیزده مقاله به رشته‌ی تحریر درآمده است و هر یک از مقالات، نظریه‌ی ادبی با رویکرد فمینیستی را در حیطه‌های گوناگون مباحث فلسفی و اجتماعی دنبال کرده است.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه