تفسیر اجتماعی

زمان انتشار: ۱۹:۳۵ ۱۳۹۰/۰۹/۱۸

آیات اجتماعی با توجه به معانی وسیع آن، بسیار متنوع و فراوان است و شاید بتوان بیشترین آیات قرآن را در این حوزه مطرح کرد; مانند احکام پیروی از ولی امر، قصاص، دفاع، خمس و زکات، نمازهای مسجد و جماعت، حج، معاملات، چگونگی معاشرت با دیگران، احکام زناشویی و .. .

نمونه های تفسیر اجتماعی:
1. المنار
(تفسیر القرآن العظیم) (ناتمام در 12جلد)، انشای شیخ محمد عبده (م 1323) و تحریر
سیدرشید رضا (م 1354
(
2. تفسیر
قاسمی (محاسن التأویل) (م 1332
(
3. تفسیر
مراغی (م 1371
(
4. فی
ظلال القرآن، سید بن قطب شاذلی (م 1386
(
5. المیزان
فی تفسیر القرآن، علامه طباطبائی (م 1402
(
6. الفرقان
فی تفسیر القرآن، شیخ محمد صادقی تهرانی (متولد 1307ش
(
7. من
هدی القرآن، سید محمد تقی مدرسی

8. من
وحی القرآن، سید محمد حسین فضل اللّه

9. تفسیر
نمونه، مکارم شیرازی و همکاران

10. الکاشف،
شیخ محمد جواد مغنیه (م 1400
(
11. مخزن
العرفان، بانو امین (م 1403
(
12. پرتوی
از قرآن، سید محمود طالقانی (م 1358).[11]


منظور
از آیات اجتماعی قرآن کریم چیست؟ آیا مجموعه ای در این باره گردآوری شده است؟

پیش
از پرداختن به آیات اجتماعی، لازم است ابتدا مفهوم “علوم اجتماعی” روشن
شود تا از رهگذر آن بتوانیم حوزه آیات اجتماعی را به درستی شناخته و آیات آن را پی
بگیریم
.

اصطلاح
“علوم اجتماعی” در معانی گوناگونی به کار رفته است: گاه به معنای مترادف
با “علوم انسانی” (تاریخ، اقتصاد، روان شناسی و حقوق) گرفته می شود و
گاه آن را تنها بر بخشی از علوم انسانی که ناظر به امور و شئون اجتماعی انسان است،
تطبیق می کنند و گاه معنا را تنگ تر کرده، تنها به علوم انسانی که ناظر به امور و
شئون اجتماعی بوده، جنبه توصیفی داشته باشد (و نه دستوری) اطلاق می کنند (علم
توصیفی در پی کشف تکوینیات و واقعیت های زندگی اجتماعی انسان است و علم دستوری یا
هنجاری و یا ارزشی، بیان کننده تشریفات و ارزش های زندگی اجتماعی انسان است).[12]

بنابراین،
با توجه به هر یک از تعریف های یاد شده، بخشی از آیات قرآن را می توان مورد مطالعه
قرار داد; ولی از آن جا که همه آیات قرآن، گاه به جنبه های گوناگونی اشاره دارد و
هر مفسّری در حوزه فکری و تفسیری خود، به گوشه هایی از آن می پردازد، نمی توان
آیات را در یک تقسیم بندی کلی به اجتماعی و غیر آن تقسیم کرد; مگر آن که جداسازی
آیات اجتماعی تنها به ملاحظه جهت های اجتماعی آنها باشد; به عبارت دیگر، یک آیه می
تواند هم در گروه آیات اجتماعی قرار گیرد و هم در گروه آیات مربوط به احکام فردی
.

آیات
اجتماعی با توجه به معانی وسیع آن، بسیار متنوع و فراوان است و شاید بتوان بیشترین
آیات قرآن را در این حوزه مطرح کرد; مانند احکام پیروی از ولی امر، قصاص، دفاع،
خمس و زکات، نمازهای مسجد و جماعت، حج، معاملات، چگونگی معاشرت با دیگران، احکام
زناشویی و
.. .

آیات
اجتماعی متناسب با شاخه ها و عناصر علوم اجتماعی، در زیر مجموعه هایی مستقل جای می
گیرند; برای مثال، آیات اقتصادی، نظامی، سیاسی، فرهنگی، تربیتی و … هر یک در
مجموعه هایی مستقل بحث می شوند
.
درباره
آیات اجتماعی، تفسیرها و تک نگاری های فراوانی ارائه شده است; حتی درباره برخی از
شاخه های علوم اجتماعی، فرهنگ هایی مستقل تدوین گردیده; مانند: الکشاف الاقتصادی
لآیات القرآن الکریم اثر محیی الدین عطیّه.[13]

پی
نوشت ها
:

——————————————————————————–

[11] ر.ک: همان، ص 481 ـ 508 / برای آگاهی بیشتر از روش ها و
گرایش های یاد شده و نیز گرایش های دیگری که به علت ضیق مجال بدان ها اشاره نشد.
ر.ک: محمد هادی معرفت، تفسیر و مفسران، ج 2; عباسعلی عمید زنجانی، مبانی روش های
تفسیر قرآن; سید محمد علی ایازی، المفسرون حیاتهم و منهجهم، روش و گرایش های یاد
شده بر اساس فهرست ارائه شده از سوی استاد معرفت است و برخی کارشناسان دیگر، روش
های دیگری ارائه کرده اند که به دلیل ضیق مجال از بازگویی آنها معذوریم. آقای علی
اکبر بابایی در مقدمه جلد اول مکاتب تفسیری ـ که به حق کتابی گران سنگ و ارزشمند
است ـ به برخی اصطلاحات مفسران و دانشمندان علوم قرآنی در این خصوص و نیز روش ها و
گرایش ها و تقسیم بندی های تفاسیر اشاره کرده است که برای مزید آگاهی می توان بدان
جا مراجعه کرد. هم چنین ر.ک
: تفسیر و مفسران، ج 2; سید محمد علی ایازی،
المفسرون حیاتهم و منهجهم
; عباسعلی عمید زنجانی، مبانی و روش های تفسیر
قرآن
.
[12]
برای آگاهی بیشتر ر.ک: محمد تقی مصباح یزدی، جامعه و تاریخ
از دیدگاه امام خمینی، ص 16 و 17
.
[13]
برخی از منابع آیات اجتماعی عبارت است از: محمد تقی مصباح
یزدی، جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن; محمد تقی مصباح یزدی، حقوق و سیاست در قرآن;
اسلام و جامعه
(چهار
مجلد)، جمعی از نویسندگان; احمد شبلی، زندگی اجتماعی از دیدگاه اسلام، ترجمه سید
محمود اسد اللهی; محمد غزالی، نقش قرآن در جهان معاصر، ترجمه محمد صدیق خالق پناه;
محمد اسفندیاری، بعد اجتماعی اسلام و
...

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه