توهین به مقدسات؛ بهای گزاف دنیای مدرن

زمان انتشار: ۱۳:۳۰ ۱۳۹۱/۰۷/۵

در پایان باید دانست که آنچه در دنیای امروز به شکل توهین و بی احترامی به مقدسات عمدتاً دینیِ گروه های مختلف، شاهد آن هستیم، حاصل فرایندی تاریخی است که در طی سالیان دراز، به تدریج و با تهی شدن معنای دین و عرفی شدن آن به وقوع پیوست و به تعبیر پیتر برگر «مرگ امر مقدس، بهای بس گرانی بوده است که در راه آزاد شدن انسان امروزی پرداخت شده است»؛ در واقع آزادی انسان مدرن با زیر پا نهادن ارزش های فرامادی و نادیده گرفتن تعالیم الهی و با نوعی رهایی از قید و بندهای اخلاقی(قدسی) صورت گرفته است.

در دنیای امروز
توهین به مقدسات و ارزش های مورد احترام گروه ها و اقوام مختلف، امری است که هر از
چند گاهی از مطبوعات و رسانه های مختلف به گوشمان می رسد. اگر بخواهیم تحلیلی نظری
در مورد علل برخورد با چنین موضوعاتی ارائه نماییم، جدای از نگاه تاریخی به این
پدیده، شاید در ابتدای امر و در نگاهی کلی بتوان دو دیدگاه متفاوت را در این زمینه
مطرح نمود. دیدگاه اول به این توجه دارد که توهین به مقدسات دینی یک رفتار
غیرعامدانه و از پیش طراحی نشده و برنامه ریزی نشده است. در واقع خصلت جهان مدرن
نوعی بی معنایی و روزمرگی و زندگی بی هدف است؛ زندگی ای تهی از معانی و ارزش های
فرامادی و غیردنیوی. در این دیدگاه نباید دنبال عواملی باشیم که باعث وقوع چنین
پدیده ای می شود؛ بلکه باید در جستجوی فقدان چیزی باشیم که مانع ورود به دنیای
مقدس می گردد. به تعبیر دیگر باید به بررسی این موضوع بپردازیم که چه چیز باعث از
بین رفتن هاله قدسی برخی امور فرامادی شده است که به عده ای اجازه جسارت و توهین
نسبت به این حوزه را می دهد. البته لازم به ذکر است در این یادداشت قصد ورود به
این مبحث را نداشته و قصدمان تنها اشاره مختصر به این رویکرد است. اما رویکرد دومی
که به نوعی نقطه مقابل رویکرد اول در تبیین جامعه شناختی علل توهین به مقدسات دینی
است، به تخریب عامدانه و نیت مند امر قدسی مربوط می شود. طبق این رویکرد فرایند
برداشته شدن موانع فوق الذکر، با منظور تضعیف اعتقادات دینی و تسلط فرهنگی و با
برنامه ای هدفمند و از پیش طراحی شده صورت گرفته است. در ادامه سعی داریم با تکیه
بر آرای یکی از متفکران مطرح در حوزه جامعه شناسی دین، تحلیل مختصر و کوتاهی بر
این موضوع داشته باشیم.

پیتر برگر در
مقاله ای با عنوان «در مهجوری مفهوم افتخار» بیان می دارد که روشنفکران مفاهیمی
همچون افتخار و پاکدامنی را – که در اینجا باید به عنوان اموری مقدس مورد توجه
قرار گیرند
رسوبات
ایدئولوژیکی در آگاهی طبقات رو به زوال جامعه می دانند. چنین نگاهی به این مفاهیم
مقدس، باعث نادیده گرفتن و عدم درک و توجه به تبعات توهین یا بی احترامی به مقدسات
که به عقیده برگر اساساً حمله به افتخار محسوب می شود، خواهد گردید. به عنوان شاهد
مثال او از اذعان می دارد که در وجدان دنیای نوین، مثلاً در حقوق آمریکا، توهین از
نظر قضایی قابل پیگرد نیست و تنها زمانی تبعات قانونی به همراه دارد که طرف مورد
توهین قرار گرفته بتواند ثابت کند که به خاطر آن دچار خسارت مادی شده است.
بنابراین در چنین جهانی معیار واکنش به توهین، ضرر مادی است. در صورتی که در برخی
کشورها از جمله ایران، توهین و بی احترامی از مصادیق امر غیرقانونی نیز تلقی شده و
باید این امر را ناشی از تفاوت نگاه به امر مقدس دانست. اینکه برگر نادیده گرفتن
امر مقدس و تبعاً نادیده انگاشتن تجاوز و بی حرمتی به آن را چنان یک امر پذیرفته شده
و کلی و عام که حتی به صورت مسئله درآوردن آن نیازمند تلاش زیادی است، در نظر می گیرد،
نشأت گرفته از همین تفاوت نگاه توهین کنندگان و توهین شوندگان به امر مقدس است.

باید خاطر نشان
ساخت که بوجود آمدن چنین نگاه حرمت شکنانه ای به مفاهیم مقدس و بی معنی انگاشتن آن
از سوی داعیه داران مدرنیته، یک جهش ناگهانی نبوده است، بلکه به صورت یک فرایند
تدریجی که نوربرت الیاس آن را «فرایند متمدن شدن» می نامد، صورت گرفته
است. هرچند که در اینجا قصد بررسی این سیر تاریخی را نداریم، اما تنها به ذکر این
نکته بسنده می کنیم که در عصر پیروزی و تسلط بورژوازی در غرب، هنوز احترام به
مفاهیم مقدس وجود داشت؛ هرچند محتوای آن تغییر کرده بود. به تدریج  در آگاهی روشنفکران بسیاری از امور مقدس بی اعتبار
گشته و حتی درک جدیدی از انسان و جامعه پدید آمد که در نهایت هر نوع مفهوم مقدس را
از میان برد.

در پایان باید
دانست که آنچه در دنیای امروز به شکل توهین و بی احترامی به مقدسات عمدتاً دینیِ
گروه های مختلف، شاهد آن هستیم، حاصل فرایندی تاریخی است که در طی سالیان دراز، به
تدریج و با تهی شدن معنای دین و عرفی شدن آن به وقوع پیوست و به تعبیر پیتر برگر
«مرگ امر مقدس، بهای بس گرانی بوده است که در راه آزاد شدن انسان امروزی پرداخت
شده است»؛ در واقع آزادی انسان مدرن با زیر پا نهادن ارزش های فرامادی و نادیده
گرفتن تعالیم الهی و با نوعی رهایی از قید و بندهای اخلاقی(قدسی) صورت گرفته است.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه