جوابیه ی “شورای تحول و ارتقای علوم انسانی چه می کند؟”

زمان انتشار: ۰۱:۳۳ ۱۳۹۱/۰۳/۲۷

مدتی پیش، مطلبی با عنوان «شورای تحول و ارتقای علوم انسانی چه می کند؟» در سایت الف و سایت علوم اجتماعی اسلامی ایرانی منتشر شد. نگارنده ی این مطلب با لحنی منتقدانه ضمن طرح سؤالاتی، تصریح کرده بود که با گذشت دو سال از تأسیس این شورا اطلاعی در دست نیست که این شورا چه کارهایی انجام داده است و آیا بر اساس فعالیت های این مرکز می توان امیدوار بود که در آینده شاهد تحولی در وضعیت علوم انسانی کشور باشیم. پس از انتشار این مطلب دبیرخانه ی کارگروه تحول و ارتقای علوم سیاسی گزارشی را از فعالیت های این کارگروه و دست آوردهای آن برای سایت الف ارسال کردند تا ضمن انتشار آن از تمامی افرادی که در این زمینه صاحب فکر و ایده هستند درخواست کمک فکری بنماید. نوییسنده مطلب اولیه هم دوباره انتقاداتی به این گزارش وارد کرده است.

تولید علم بومی و جنبش نرم افزاری
همواره از دغدغه های رهبران جمهوری اسلامی و اساتید محترم حوزه و دانشگاه
بوده است. در سال های اخیر با توجه به سرعت گرفتن پیشرفت در ابعاد مختلف در
ایران اسلامی، به نظر می رسد که علوم انسانی نتوانسته است هم پای دیگر
علوم و صنعت خود را بومی و متحول کند. از این روی، در سال های اخیر بازنگری
متحولانه و متهورانه برای بازسازی فضای علوم انسانی در دانشگاه های ایران،
پس از تأکیدات مکرر مقام معظم رهبری، بار دیگر در دستور کار شورای عالی
انقلاب فرهنگی قرار گرفته است. برای این منظور، با دستور مقام معظم رهبری،
شورای تخصصی تحول در علوم انسانی به ریاست دکتر غلامعلی حداد عادل تأسیس
گردید. این شورا نیز با توجه به رشته های مختلف، کمیته های تخصصی را معین
نموده است که در قالب کارگروه روی تمامی ابعاد ممکن جهت تحول و ارتقای علوم
انسانی اندیشه کنند. 
تحول در اهداف رشته، رسالت رشته، ویژگی های
رشته، ضرورت های تحول و شاخصه های آن، عناوین دروس، سرفصل های دروس، متون
درسی، روش های پذیرش در مقاطع بالاتر، تقویت و نظارت بر اساتید، و بسیاری
موارد دیگر از جمله مسائلی است که در هر یک از کارگروه ها مورد بحث و نظر
جدی و کارشناسی اساتید منتخب دانشگاهی قرار می گیرد. 
لازم به ذکر
است در این میان تا کنون کارگروه تحول و ارتقای علوم سیاسی با توجه به همت و
بذل توجه ریاست آن، جناب آقای دکتر منوچهر محمدی و دیگر اعضای محترم
کارگروه، از وضعیت پیشرفت روبه جلو و مثبتی برخوردار است. بنابر رویکرد این
کارگروه، باید به منظور دست یابی به یک مجموعه ی درسی هماهنگ و در عین حال
مترقیانه، نگاهی همه جانبه به رشته ی علوم سیاسی داشت. 
کارگروه پس
از تشکیل یک دبیرخانه، نفراتی را از اعضای محترم هیئت علمی دانشگاه ها جهت
عضویت اصلی کارگروه دعوت کرد. اگرچه تصمیم گیری نهایی برای طرح پیشنهادی
به شورای عالی انقلاب فرهنگی از سوی این کارگروه صورت خواهد گرفت، ولی
دایره ی مشورت، نظرخواهی و مشارکت تنها به این آقایان محدود نخواهد شد.
بلکه تمام اساتید محترم دانشگاه های سراسر کشور، اعم از دولتی، غیرانتفاعی و
آزاد اسلامی، در این برنامه همکاری خواهند داشت؛ زیرا این اندیشه وجود
دارد که یک دست صدا ندارد و نمی توان این ادعا را داشت که تمام ایده های
خوب در همین اعضای محدود کارگروه وجود دارد. دبیرخانه حتی به نظرات اساتید
سکولار و دگراندیش توجه دارشته و از طرح ها و ایده های خوب ایشان استقبال
می کند. 
در بعد عملی پس از طراحی اهداف و رسالت تحول و ارتقای علوم
سیاسی در کارگروه و ارسال آن به گروه های علمی مربوطه در سراسر کشور، بحث و
بررسی بر روی عناوین دروس مقطع کارشناسی شروع شد که با آماده شدن پیش نویس
اولیه ی آن و ارسال آن به گروه های علمی در مراکز علمی جهت بازخورد و
گردآوری پیشنهادات و نظرات اساتید محترم، کار سرفصل نویسی برای عناوین درسی
آغاز شده است. 
برای سرفصل نویسی نیز هر عنوان درسی حداقل برای سه
تن از اساتید با گرایش های فکری مختلف ارسال خواهد شد تا طرح های مختلف
جمع آوری گردد. تصمیم گیری نهایی برای عناوین دروس و سرفصل های پیشنهادی به
کمیته های تخصصی که ذیل کارگروه تأسیس شده اند، محول شده است. 
پس
از بازگشت سرفصل های پیشنهادی و تصویب طرح پذیرفته شده، وظیفه ی نگارش متن
درسی مربوطه به چند تن از اساتید محول خواهد شد. به این وسیله ایده های
متنوع اساتید مختلف در کتاب درسی انعکاس خواهد یافت و دانشجویان دوره ی
کارشناسی تنها به نظرات و سلایق یک استاد محدود نخواهند شد. همچنین متن
واحدی برای تمام گروه های آموزشی در سراسر کشور تنظیم شده است که توزیع
عادلانه را نسبت به کنکور ارشد فراهم می کند. 
اگرچه قرار شده است
که در دوره ی کارشناسی تنها یک رشته به نام علوم سیاسی وجود داشته باشد،
اما قطعا برای مقاطع تحصیلات تکمیلی علاوه بر تأسیس رشته های متنوع،
گرایش های متنوع تری نیز متناسب با نیاز علمی و وضعیت بازار کار در ایران
ارائه خواهد شد. برای مثال، در مقطع کارشناسی ارشد تصمیم گرفته شده است که
چهار رشته ارائه گردد: مطالعات سیاسی، مطالعات بین الملل، مطالعات ایران و
مطالعات سیاسی اسلام. 
درباره ی نحوه ی پذیرش و شرایط قبولی در
مقاطع تحصیلات تکمیلی نیز تا کنون مباحث متنوعی در کارگروه طرح شده است که
بتواند در برون داد نهایی، دانشجویان فرهیخته و ساعی را برای مقاطع بالاتر
برگزیند. به علاوه کیفیت دوره های آموزشی نیز از این طریق بهبود یابد. برای
مثال، برای مقطع دکتری داوطلب می بایست ضمن تسلط به زبان انگلیسی، به یک
زبان دوم دیگر متناسب با گرایش خود آشنا باشد. 
دانشجویان در مقاطع
تحصیلات تکمیلی باید به گونه ای تربیت شوند که علاوه بر داشتن مهارت جهت
حضور در بازار کار علمی و عملی کشور، در پست های دانشگاهی و اداری، این
توانایی را نیز داشته باشند که با علم روز در دنیا آشنا شده و ضمن ارتباط
آسان با مراکز علمی دنیا، سخن نو بر اساس منابع بومی و دینی ارائه نمایند. 
اما
به لحاظ محتوایی، فرقی اساسی که طرح پیشنهادی این کارگروه دارد این است که
از دروس عمومی که نوعا کم بازده و غیرضروری بود کاسته شده و به بعد تخصصی
دینی آن اضافه شده است. به طوری که یک دانشجو بعد از گذراندن این واحدها،
بتواند ادبیات بومی و دینی خود را در رشته ی تخصصی خود به کار گیرد. برای
مثال، درس «اخلاق اسلامی» به درس « اخلاق و سیاست» و «تاریخ تحول اسلام» به
«سیره ی سیاسی پیامبر (صلی الله علیه و آله) » تغییر یافته و برای اولین
بار درسی با عنوان «ادبیات سیاسی فارسی کلاسیک» یا درسی دیگر با عنوان
«ارتباطات و سیاست» ارائه گردیده اند. بنابراین در برنامه ریزی جدید تلاش
شده است ضمن به روز کردن عناوین و محتوای دروس، به دروس اسلامی محوریت و
اهمیت داده شود. 
در مجموع، کارگروه تحول و ارتقای علوم سیاسی با
قدرت، کار خود را برای بومی سازی و تقویت رشته ی علوم سیاسی در ایران
پیگیری می کند و از کلیه ی همکاران و اندیشه ورزان محترم، با هر ایده و
اندیشه، که در این حوزه فعالیت می کنند و نسبت به پیشرفت ایران اسلامی
دلسوز هستند، تقاضا دارد ایده های ناب و جدید خود را با دبیرخانه کارگروه
در میان بگذارند.

طرح پیش نویس عناوین دروس رشته ی علوم سیاسی در مقطع کارشناسی
طرح
پیش نویس عناوین دروس کارشناسی علوم سیاسی که در کارگروه به تصویب رسیده
است، نهایی نشده است و با توجه به دریافت پیشنهادات و انتقادات اساتید
محترم در حال تغییر و تکمیل است. اگرچه دبیرخانه تا مدتی دیگر سایتی را جهت
انعکاس برنامه های خود و دریافت نظرات دیگران آماده خواهد ساخت، آدرس
رایانامه ی ذیل را جهت دریافت ایده های دوستان معرفی می کند:
localpoliticalgroup@gmail. Com

پاسخ نویسنده مطلب”شورای تحول و ارتقای علوم انسانی چه می کند؟”
دبیرخانه
کارگروه تحول و ارتقاء علوم سیاسی در واکنش به یاداشت “شورای تحول و
ارتقای علوم انسانی چه می کند”، توضیحات مبسوطی را درباره فعالیت های
کارگروه تخصصی خود ارائه فرمودند. البته سوالات مطرح شده در آن یادداشت
تماما ناظر به دبیرخانه شورای تحول و ارتقاء علوم انسانی بود و ای کاش دبیر
محترم آن شورا زحمت می کشیدند و به مطالبات اجتماعی در زمینه عملکرد خود
پاسخ می-دادند.
به هر حال خوشحالیم که از از این که شورای تحول و
ارتقاء علوم انسانی، غیر از دبیرخانه مرکزی، به تعداد کارگروه های فعالش،
دبیرخانه ای مستقل دارد که عهده دار مطالعات کارشناسی فعالیت های
کارگروه-هاست و امیدواریم دبیرخانه دیگر کارگروه های فعال شورای تحول نیز
فرصتی را درنظر گیرند تا رسانه-های جمعی از نزدیک عملکرد آنها را به اطلاع
مخاطبان برساند.
یادداشت دبیرخانه کارگروه تحول و ارتقاء علوم سیاسی
سوالات جدیدی را درباره عملکرد شورای تحول و ارتقاء علوم انسانی ایجاد به
همراه آورد که در ادامه به نمونه هایی از آن اشاره می گردد:
1.     
دبیرخانه محترم کارگروه تحول علوم سیاسی نوشته اند: پس از تاکیدات مکرر
مقام معظم رهبری، موضوع بازنگری متحولانه و متهورانه برای بازسازی فضای
علوم انسانی در دانشگاه های ایران، بار دیگر در دستور کار شورای عالی
انقلاب فرهنگی قرار گرفت و برای پیگیری این مهم، شورای تخصصی تحول در علوم
انسانی به ریاست دکتر غلامعلی حداد عادل تاسیس گردید…
1.1.    از
آنجا که موضوع بازنگری متحولانه و متهورانه برای بازسازی فضای علوم انسانی
کشور دست کم برای بار دوم در دستور کار شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار
گرفته است، انتظار بنده این بود که پس از عبارت فوق چنین می خواندم:
دبیرخانه شورای تحول و ارتقاء علوم انسانی پس از انجام یک مطالعه آسیب
شناسانه درباره اقدامات شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص بازنگری و
بازسازی متحولانه و متهورانه علوم انسانی کشور و با بهره گیری از روش
 تحقیق معتبری، طرحی را به شورای تحول علوم انسانی پیشنهاد داده است. مطابق
با این طرح … اما متاسفانه در یاداشت کارگروه علوم سیاسی هیچ صحبتی از
دبیرخانه شورای تحول و ارتقاء علوم انسانی و مطالعات آسیب شناسانه و مشاوره
های دبیرخانه با شخصیت های حقیقی و حقوقی فعال در زمینه تحول علوم انسانی
به چشم نمی خورد.
1.2.      برای مثال یکی از اقدامات شورای عالی
انقلاب فرهنگی در زمینه بازسازی فضای علوم انسانی کشور، تشکیل شورای اسلامی
شدن دانشگاه ها و مراکز آموزشی در سال 1376 بود. این شورا در کنار فعالیت
های فرهنگی؛ برنامه ریزی درسی، بررسی متون و بازنگری و اصلاح نظام  برنامه
ریزی آموزشی و پژوهشی را نیز در دستور کار خود داشت.[1] شایسته بود
دبیرخانه شورای تحول علوم انسانی بیان می-داشت که چه ارزیابی ای از ناکامی
شورای اسلامی شدن دانشگاه ها در طول حدود 15 سال گذشته در زمینه بررسی متون
و نظام آموزشی دارد؟ چه تضمینی وجود دارد که 15 سال آینده مجددا بحث
ناکارآمدی شورای تحول و ارتقاء علوم انسانی و ضرورت تشکیل شورایی جدید برای
تحقق هدفی که از ابتدای انقلاب در دستور کار مسئولین قرار داشته است، مطرح
نشود؟ به عبارت دیگر پاسخ دبیرخانه کارگروه علوم سیاسی، دغدغه یاد شده در
یادداشت شورای تحول چه می کند را پاسخ نمی دهد: آیا بر اساس فعالیت های این
مرکز می توان امیدوار بود که در آینده شاهد تحولی در وضعیت علوم انسانی
کشور باشیم؟ در این جا می توان پرسید: آیا مطالبات پیگیر دانشجویان و
اساتید متعهد کشور و پاسخ گویی کارشناسانه دبیرخانه شورای تحول علوم
انسانی، برای تحقق هدفی که شورای تحول در پیش گرفته است ضرورت ندارد؟
2.    
   دبیرخانه محترم کارگروه تحول علوم سیاسی نوشته اند: این شورا با توجه
به رشته های مختلف، کمیته-های تخصصی را معین نموده است که در قالب کارگروه
روی تمامی ابعاد ممکن جهت تحول و ارتقاء علوم انسانی اندیشه کنند.
2.1.     
بعید است شورای تحول علوم انسانی، قصد داشته باشد درباره تمامی رشته های
علوم انسانی کار مطالعاتی انجام داده و در تمامی حوزه ها به سیاست گذاری و
برنامه ریزی بپردازد. حتی اگر چنین باشد باید با توجه به کثرت رشته های
علوم انسانی، برخی از این رشته ها را در اولویت کاری خود قرار دهد. مطابق
اخبار پراکنده ای که از این شورا در اختیار است، تنها 12 رشته دانشگاهی
قرار است در این شورا بررسی شوند. کسانی که در حوزه علوم انسانی فعالیت می
کنند حق دارند از شورای تحول سوال کنند مطابق کدامین معیار این 12 رشته در
اولویت قرار گرفته اند؟ آیا اعضاء محترم شورای تحول که اکثرا روسای مراکز
آموزشی و پژوهشی کشور هستند و مسئولیت های متعدد آموزشی، پژوهشی و اجرایی
دارند، ابتدا به بحث درباره معیارهای اولویت بندی رشته ها پرداخته اند و پس
از انتخاب بهترین معیار، 12 رشته مورد نظر را برگزیده اند؟ یا دبیرخانه
این شورا در قالب طرحی این کار را انجام داده است؟ آیا امکان بررسی مطالعات
کارشناسانه این طرح وجود دارد؟
3.      دبیرخانه کارگروه علوم
سیاسی بیان داشته اند: کارگروه ها روی تمامی ابعاد ممکن جهت تحول و ارتقاء
علوم انسانی اندیشه می کنند و سپس اشاره کرده اند که تحول در اهداف رشته،
رسالت رشته، ویژگی های رشته، ضرورت های تحول و شاخصه های آن، عناوین دروس،
سرفصل های دروس، متون درسی، روش های پذیرش در مقاطع بالاتر، تقویت و نظارت
بر اساتید و بسیاری موارد دیگر در کارگروه-ها مورد بحث و بررسی قرار می
گیرد. سوالی که در این زمینه قابل طرح است:
3.1.     آیا هر
کارگروهی به صورت جداگانه درباره ابعاد ممکن جهت تحول و ارتقاء علوم انسانی
مطالعه می کند؟ و در این صورت چه فرایندی هماهنگی بین فعالیت های کارگروه
های مختلف را تضمین می کند؟
3.2.     آیا کارگروه دیگری وجود
دارد که به صورت کلی درباره ابعاد ممکن و مطلوب تحول علوم انسانی اندیشه
کرده و نتایج آن را به کارگروه ها اعلام می کند تا آن کارگروه ها متناسب با
رشته خود درباره آن ابعاد بحث و بررسی کنند؟ در این صورت شایسته است آن
کارگروه توضیح دهد چرا در بحث تحول این موضوعات و ابعاد باید مورد بررسی
قرار گیرند؟
3.3.     در بین اهداف و فعالیت های کارگروه علوم
سیاسی اهداف و فعالیت هایی به چشم می خورد که از سوی وزارت علوم به مراکزی
همچون پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
سپرده شده است(برای مثال بازنگری در سرفصلها و متون درسی و تدوین متون درسی
جدید). به راستی چه نسبتی بین فعالیت های وزارت علوم و فعالیت های کارگروه
ها در شورای تحول و ارتقاء علوم انسانی در این زمینه وجود دارد؟ آیا
مصوبات این کارگروه ها پس از تصویب در شورای تحول، در حد مصوبات شورای عالی
انقلاب فرهنگی اعتبار حقوقی داشته و برای وزارت علوم لازم الاجراست؟ یا
وزارت علوم مجددا درباره این مصوبات به بحث و بررسی می پردازد؟ بی شک پاسخ
به این چنین سوالی از عهده دبیرخانه کارگروه ها برنمی آید و لازم است
دبیرخانه شورای تحول به آن پاسخ دهد؟
4.      در یادداشت دبیرخانه
کارگروه علوم سیاسی آمده است: در طرح پیشنهادی این کارگروه از دروس عمومی
که نوعا کم بازده و غیر ضروری بود کاسته شده و به بعد تخصصی دینی آن اضافه
شده است تا دانشجو بعد از گذراندن این واحدها بتواند ادبیات بومی و دینی
خود را در رشته تخصصی خود به کارگیرد. به عنوان مثال درس اخلاق اسلامی به
درس اخلاق و سیاست و تاریخ تحول اسلام به سیره سیاسی پیامبر و درس ادبیات
فارسی به ادبیات سیاسی فارسی کلاسیک … تغییر یافته است.
4.1.   ایده فوق ایده بسیار ارزنده ای است، اما آیا کارگروه علوم سیاسی به بررسی
این موضوع هم پرداخته اند که متولی دروس معارف اسلامی، اخلاق یا تاریخ
اسلام نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها است؟ بر این اساس آیا
دبیرخانه شورای تحول و ارتقاء علوم انسانی یا دبیرخانه شورای عالی انقلاب
فرهنگی مصوبات این کارگروه را تنها در حد یک پیشنهاد به نهاد نمایندگی مقام
معظم رهبری ارجاع می دهد؟ یا مصوبات شورای تحول یا شورایعالی برای نهاد
نمایندگی لازم الاجراست؟
5.      در یادداشت دبیرخانه کارگروه علوم
انسانی آمده است: اگر چه دبیرخانه تا مدتی دیگر سایتی را جهت انعکاس برنامه
های خود و دریافت نظرات دیگران آماده خواهد ساخت، آدرس رایانامه ذیل را
جهت دریافت ایده های دوستان معرفی می کند:   localpoliticalgroup@gmail.com
5.1.    از ظاهر این عبارت چنین برداشت می شود که دبیرخانه تحول علوم سیاسی در نظر
دارد مستقل از دبیرخانه شورای تحول سایتی را جهت انعکاس برنامه های خود
… راه اندازی کند. آیا شایسته تر این نبود که دبیرخانه شورای تحول پس از
حدود سه سال که از تاسیس آن می گذرد، سایتی را به این منظور تدارک می دید
تا هر یک از کارگروه ها ذیل آن با معرفی اهداف و فعالیت های خود بپردازند؟
جالب
این که کارگروه تحول علوم سیاسی برای دریافت نظرات اساتید و صاحب نظران
ناچار شده است، آدرس خود را درGmail ثبت کند و این امکان را نیافته است که
از سایت شورای عالی انقلاب فرهنگی یک آدرس ایمیل دریافت دارد.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه