خبر و دنیای ما

زمان انتشار: ۲۳:۳۳ ۱۳۹۱/۰۴/۲۳

مشخصه اصلی ژورنالیسم حرفه ای آن است که خود را به سخیف ترین گرایش ها و سلیقه های روز فروخته است و روی به ابتذال آورده و برای جلب مشتری دست به همان کارهایی می زند که پاتوق های کنار خیابانی می زنند: گزارش های داغ، مصاحبه های تنوری، دانستنی های سرپایی، اطلاعات ساندویچی، تیترهای بودار، جدول های خوشمزه، مسابقات هوس انگیز و … .خلاصه انواع مطالب برای انواع سلیقه ها!

«خبر باید فوراً پس از حادثه به جریان افتد؛ برای عموم جالب
باشد؛ حاوی اطلاعات تازه باشد؛ خنثی نباشد و ادراکات فرهنگی جوامع خاص خود را
منعکس نماید.» این تعریفی است که «کمسیون بین المللی مطالعه مسائل ارتباطی- کمسیون
مک براید-» از خبر ارائه داده است. و این دقیقاً عکس آن ادعای همیشگی در آموزش
خبرنویسی است که «خبر را گزارشی بی طرفانه، دقیق و در عین حال صحیح و عینی از
رویداد» فرض می دارد.

از اشاره به ایرادات تعریف خبر از نگاه کمسیون مک براید می گذریم
که 1- فوری بودن خبر یعنی اصالت دادن به مخاطب و نه حادثه یا رویداد؛ 2- جالب بودن
یعنی برانگیختن حس کنجکاوی و داشتن درون مایه سرگرمی؛ 3- حاوی اطلاعات تازه بودن
یعنی اصل تلاش بر انباشت اطلاعات –ضرور و غیر ضرور، مفید و غیر مفید- در اذهان؛ 4-
انعکاس ادراکات فرهنگی خاص یعنی اولویت های متفاوت خبری بر اساس فرهنگ ها، سیاست ها
و … گوناگون. اما هر چه هست، صاحب نظران این حوزه تلاش کرده اند تا با کمک شاخص هایی،
به تعریف و در نتیجه گزینش واحدی از اخبار و رویدادها دست پیدا کنند.

آنچه که در اینجا لازم به ذکر است، توجه به ماهیت چنین شاخص هایی
با نام «ارزش خبری» است. هر کدام از معیارهای ارزش خبری، خود دارای بار ارزشی بوده
و بالتبع، جهت گیری خاصی را به همراه دارند. در نتیجه، تعریف خبر با مشخصه «گزارش
بی طرفانه» دیگر بی معنا خواهد بود؛ امری که تا حدودی در نوشته شماره قبل به آن
اشاراتی گردید. در یادداشت مذکور پس از بیان هفت ارزش خبری رایج در اذهان و ذکر
مشخصه هر کدام، سعی بر آن شد تا یک نگاه جدید به این مسأله، آن هم از دیدگاه رهبر
انقلاب مطرح شود. در آنجا بیان شد که 1- مفید بودن، 2- هدفمند بودن، 3- به هنگام
بودن و 4- لازم بودن، چهار مؤلفه انتخاب خبر از دیدگاه ایشان می باشد.

در نگاه اول و پس از طرح این مسأله، شاید افرادی نگارنده را
به جهت اشتباه گرفتن 4 مؤلفه مذکور به جای ارزش های خبری سرزنش کرده و برداشت غلطی
از موضوع را به وی نسبت دهند. این سوء برداشت، از آنجا ناشی می شود که ماهیت خبر
با تمامی تعاریف آن در عصر حاضر دچار مشکل است و جنبه های توجه اینچنینی به خبر،
به هیچ عنوان خارج از ارزش های مرسوم خبری که در چارچوب مخاطب محوری است، قرار نمی گیرد.
و همین توجه به مخاطب است که انعکاس رویدادها را نیز درست بر اساس نقاط ضعف او
(کنجکاوی، سرگرمی ، ایجاد هیجان کاذب و …) قرار داده و برای هر کدام از این
نقاط، ابعاد نظری بوجود آورده است و تحت عناوین مختلفی چون شهرت، شگفتی، تضاد و
… مرتب نموده است.

حال که بر مبنای تعریف اصول خود، در چنین امری ورود کرده و
ملاک هایی را برایش بر می شماریم و آن ها را در 4 دسته کلی (اما مشخص بر اساس همان
اصول) می گنجانیم، فهم و قبول آن سخت به نظر می رسد؛ چرا که تا به امروز، «خبر» و
«خبر مهم» و «انتخاب خبر» با همان معیارهای به اصطلاح بدیهی، امری واضح در پیش روی
ما بوده است و مگر می توان فارغ از این چارچوب فکر کرد و به تولید خبر دست زد؟

سید شهیدان اهل قلم در مقاله «ژورنالیسم حرفه ای» خود در
این رابطه می گوید: «مشخصه
اصلی ژورنالیسم حرفه ای آن است که خودرابه سخیف ترین گرایش هاوسلیقه های روز فروخته است و روی به ابتذال آورده وبرای جلب مشتری دست به همان کارهایی می زندکه پاتوق های کنارخیابانی می زنند: گزارش های داغ ، مصاحبه های تنوری،دانستنی های سرپایی،اطلاعات ساندویچی ، تیترهای بودار، جدول های خوشمزه ، مسابقات هوس انگیز و … .خلاصه انواع مطالب برای انواع سلیقه ها!» حال با وجود چنین رویکردی در ژورنالیسم، دیگر دور از
انتظار نخواهد بود که اخلاق نیز در معنای واقعی آن زیر پا گذاشته شود و تنها ظاهری
بی روح، آن هم در زبان از آن باقی بماند. شاهد مثال آن هم می شود تمام تیترهایی که
زده می شوند تا با کوبیدن دیگری، حقانیت صاحبان خود را اثبات نمایند.

در اینجا «حرفه ای بودن» کار خبری را جذب مخاطب بیشتر تعیین
می کند و نه اصل صداقت و بی طرفی و بیان حقیقت و … . رعایت اخلاق در نوشتن نیز
با همین معیار سنجیده می شود. چنین است که «خبر» و «خبرنویسی» با تمام ویژگی هایش،
دیگر تعلقی به اینجا و آنجا نخواهد داشت و ملاک هایش در سرتاسر دنیا یکی خواهد بود
و مگر می تواند غیر از این باشد؟ خواه مسلمان باشی و خواه غیر مسلمان؛ ایرانی یا
غیر ایرانی؛ خبر و معیارهایش یکی است و مبنای تولید آن تو هستی و منافعت؛ همان چیزی
که خواستار بیان آن هستی.

نکته دیگر آنکه ماهیت خبر و تولید آن به گونه ای است که
افراد را به زیر سیطره خود می کشاند؛ بدین معنی که آنچه دنیای پیرامون ما را می سازد،
خبر است و خبر خواهد بود که به ما می گوید به چه چیزی فکر کنیم و
چه چیزهایی در اطراف ما مهم هستند و مجدداً به مخاطب محوری می رسیم. کار خبر همین
است که حرفش را، هدفش را به رنگ های مختلف بیان کند؛ آنگونه که همه را به زیر چتر
پوششی خود ببرد. در واقع نحوه ارائه خبر متکثر است که در نهایت یک هدف واحد را
دنبال می کند. شاید عبارت «انواع
مطالب برای انواع سلیقه ها» این منظور را به خوبی برساند.

آری همانطور که گفته شد، خبر به ما می گویدچه چیزهایی در
اطراف ما مهم هستند. خبر است که به ما می گوید امر مهم، اعمال سیاستمداران قطب های
سیاسی و اقتصادی جهان است؛ یا شاید حواشی رویداد عظیمی مثل رقابت فلان تیم فوتبال
اروپایی با فلان تیم دیگر؛ یا خبر ازدواج فلان بازیگر هالیوود با فلان سرمایه دار.
تنها کافی است که انتخاب کنی کدامیک را می خواهی.

ماهیت خبر و کارکرد آن در عصر کنونی همین است و مگر اهمیت
دارد که چند نفر در آفریقا بر اثر زیاده خواهی برخی دیگر در حال تلف شدن هستند؛ یا
اینکه چندکودک بر اثر دلسوزی بشردوستان ضد بشر در افغانستان و عراق یتیم شده اند؟ خبر
در معنای امروزی، کلیت واحدی به نام تمدن غرب را تکمیل می کند و بنابراین،
رویدادهایی دارای ارزش خبری هستند که در این خط تاریخی قرار گیرند.

در فضای فعلی که رسانه ها دائماً در حال رقابت بوده و سعی
در جذب مخاطب بیشتر دارند و علاوه بر آن، غول های رسانه ای بزرگی چون
C.N.N، B.B.C و … خود را سردمداران عرصه اطلاع رسانی
می دانند، تولید و انعکاس اخبار، بیرون از روش های مرسوم گزینش خبر که جذابیت خاص
خود را به همراه دارد، مطلبی غیر ممکن به نظر می رسد. آنچه که 4 مؤلفه ذکر شده در
باب گزینش خبر از نگاهی جدید به ما می دهد، تذکر به هدف و محتوای تولید است و آنکه
می توان فارغ از معیارهای مرسوم اندیشید و تولید را بر مبنایی دیگر قرار داد.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه