معرفی وبلاگ

دانش اجتماعی مسلمین : شهود چیست؟

نویسنده:

علوم اجتماعی اسلامی ایرانی

زمان انتشار: ۱۹:۴۹ ۱۳۹۳/۰۲/۱۶

جامعه شناسی با روش تجربی اغاز شد و همه ی روش های مبتنی بر عقل یا متافیزیک را مهمل دانست.و با حس گرایی و پوزیتیویسم ادامه پیدا کرد. شاید در دهه های اخیر در بین جامعه شناسان پست مدرن کسانی به انتقاد از روش تحقیق های مذکور برخاسته باشند اما فقط در مقام سلب ظاهر شدند و می توان گفت تلاش خاصی در جهت ایجاب در بحث روش نشده است.

2 سالی است که در دانشکده ی علوم اجتماعی دانشگاه تهران گروهی تاسیس شده است با ((عنوان گروه علوم اجتماعی اسلامی)).این گروه در مقطع کارشناسی ارشد 2 گرایش دارد: دانش اجتماعی مسلمین و فلسفه ی علوم اجتماعی.این گرایش ها قبل تر از دانشگاه تهران، برای اولین بار در دانشگاه باقرالعلوم قم تاسیس شدند.

دانش اجتماعی مسلمین رشته ای تازه بنیاد است که برای رسیدن به جایگاه واقعی خودش نیازمند تلاش های علمی فراوان است. چرا که سال ها گفتمان جامعه شناسی مدرن بر فضای علوم اجتماعی ایران غالب بوده و جوانه زدن رشته ای با خصوصیات بومی، از میان تنه های سخت و سر به فلک کشیده ی جامعه شناسی غربی کار اسانی نیست.

برای پروراندن رشته ی دانش اجتماعی مسلمین 2 محور کلی وجود دارد که یکی از انها سلبی و دیگری ایجابی است.

 محور سلبی را می توان  بررسی و نقد مبنایی و محتوایی نظریات جامعه شناسی مدرن و پست مدرن دانست. یعنی شناخت گفتمان غالب جامعه شناسی و در پی ان نقد موشکافانه ی ان و روشن کردن این که علوم اجتماعی اسلامی چه ضرورتی دارد.

محور ایجابی یعنی توجه به داشته هایمان در فضای بومی- اسلامی که هم آرا اجتماعی متفکرین جهان اسلام را شامل می شود و هم ظرفیت های معرفتی که در نظام اندیشه ای اسلام وجود دارد.

یکی از مباحثی که در حوزه ی علوم اجتماعی مطرح است بحث روش رسیدن به معرفت است یا به زبان مصطلح علوم اجتماعی، روش تحقیق.

روش تحقیق در علوم اجتماعی جایگاه بسیار پر اهمیتی را به خود اختصاص داده است. و وسعت بسیاری پیدا کرده است. روش های کمی و کیفی که هر کدام مشتقات بسیاری دارند.مباحث مربوط به اعتبار و تعمیم و …. همه از مباحثی است که در موضوع روش تحقیق از ان صحبت می شود.

همان طور که در بالا ذکر شد دانش اجتماعی مسلمین در مقام ایجاب به دنبال استفاده از ظرفیت هایی است که در فضای معرفتی اسلام مفهوم دارد اما در گفتمان غالب جامعه شناسی غربی خبری ازان نیست.

یکی از این ظرفیت ها در بحث روش تحقیق است.

در این یادداشت به دنبال توضیح روند تاریخی ((روش تحقیق )) در علوم اجتماعی غربی نیستیم. همین بس که جامعه شناسی با روش تجربی اغاز شد و همه ی روش های مبتنی بر عقل یا متافیزیک را مهمل دانست.و با حس گرایی و پوزیتیویسم ادامه پیدا کرد. شاید در دهه های اخیر در بین جامعه شناسان پست مدرن کسانی به انتقاد از روش تحقیق های مذکور برخاسته باشند اما فقط در مقام سلب ظاهر شدند و می توان گفت تلاش خاصی در جهت ایجاب در بحث روش نشده است.

یکی از ظرفیت هایی که در بحث روش تحقیق وجود دارد توجه به روش کشف و شهود است. این روش تا به حال بیشتر در مباحث عرفانی مورد استفاده بوده است و به جهت مورد پذیرش نبودن ان در گفتمان جامعه شناسی غربی از ان جهت که بر متافیزیک استوار است هیچ گاه در این حوزه ی علمی به عنوان یک روش مطرح نشده است. البته شوتس مباحثی در این زمینه دارد اما از حیث محتوایی با انچه در اسلام معروف به شهود است متفاوت است.

توجه به بحث شهود به عنوان یک روش موضوعی است که در کلاس روش تحقیق در علوم اجتماعی اقای دکتر کلانتری برای دانشجویان کارشناسی ارشد رشته ی دانش اجتماعی مسلمین مطرح شد.

جذابیت بحث به حدی بود که قرار شد این موضوع به عنوان تحقیق کلاسی ایشان انتخاب شود و 6 نفر از دانشجویان کلاس عهده دار این مهم شدند.

گام اول طراحی یک مسیر راه بود که با پیشنهاد دانشجویان و راهنمایی استاد انجام شد:

چیستی و مفهوم شناسی شهود

  • · واژه شناسی و مفهوم شناسی شهود
  • · حقیقت و ماهیت شهود چیست؟

رویکرد تاریخی به بحث شهود

  • · نخستین بار در کدام فرهنگ یا دین یا … بحث شهود (به صورت مکتوب یا غیر مکتوب )بیان شده است؟
  • · بررسی مکاتب مختلفی که در این بحث نظر دارند
  • · راه های کسب شهود چیست؟از منظر مکاتب مختلف معتقد به شهود
  • · تاثیر حوزه های هم سنخ با شهود بر ان و بالعکس؟حوزه هایی همچون عرفان،تصوف،ایات و روات مرتبط و …
  • · جایگاه شهود در عرفان عملی و نظری
  • · آیا عرفا شهود را معرفتی غیر قابل شبهه میدانند؟
  • · آیا شناخت کشف شهودی از نظر آیات و روایات قابل پذیرش است

ارزش معرفت شناختی شهود

  • · معیار حجیت در شهود چیست؟
  • · اصلا می توان معیاری برای صحیح یا نادرست بودن شهود تعریف کرد؟
  • · ایا خطا در شهود راه دارد؟
  • · فرق شهود رحمانی و شیطانی در چیست؟ (در راه رسیدن به هدف یا در خود هدف)
  • · معیار شهود رحمانی و شیطانی چیست؟
  • · ایا بین شهود و علم حضوری تفاوتی وجود دارد؟
  • · حلقه ی مفقوده ی روش شهودی(فرایند کسب شهود)؟
  • · ایا شهود قابل اموزش است؟ یا امری ست صرفا فردی
  • · ایا می توان شهود را تبیین عقلی کرد

روش شناسی شهود

  • · مقدمات رسیدن به شهود چیست؟
  • · ایا می توان شهود را به عنوان یکی از ابزار های شناخت معرفی کرد؟
  • · نسبت شناسی بین شهود و روش؟
  • · ایا شهود یک روش است یا اعم از یک روش است؟
  • · ایا شهود و سلوک با هم متفاوت هستند؟
  • · ایا شهود ذو مراتب است؟
  • · ایا شهود میتواند عینیت را چنان که هست برای انسان باز نماید؟

باقی سوالات

  • · آیا شهود دارای ارزش ذاتی است؟

متفکرین مسلمان از شهود در چه موارد فکری و نظری سود جسته اند؟

  • · ایا در بین متفکرین مسلمان کسی یا کسانی هستند که از شهود به عنوان یک روش در بحث های اجتماعی استفاده کرده باشند؟

انها به چه چیزی شهود می گویند با چه معیارهایی؟

  • · نگاه پدیدارشناسان به این بحث چگونه است؟در نگاه شوتس و …
  • · اگر شهود را یک روش بدانیم ایا به روش کمی نزدیک تر است یا روش کیفی ؟ و از چه حیثی؟
  • · کارایی شهود برای درک وتحلیل مسائل دنیایی(مسائل اجتماعی)؟
  • · محصول شهود از چه سنخی است؟(ایا قابل تعمیم است)

و همچنین قرار شد به پیشنهاد استاد محترم، برای به اشتراک گذاشتن این موضوع، وبلاگی در فضای مجازی ساخته شود تا هرچه در این موضوع می یابیم در اختیار باقی دوستان فعال در حوزه ی علوم اجتماعی اسلامی قرار بگیرد و همچنین از نظرات، پیشنهادات و انتقادات علمی انها در جهت هرچه غنی تر شدن وبلاگ و به تبع ان به نتیجه رسیدن در باب موضوع مذکور استفاده شود.

حال این وبلاگ از اذر ماه سال گذشته کارخود را اغاز کرده است.تعریف شهود/اعتبار شهود/شهود در معنی مختلف/معیار صدق و کذب شهود/شهود در سایر علوم/معرفی کتاب در حوزه ی شهود و…. از موضوعات این وبلاگ است.البته همچنان در مراحل اغازین مسیر خود می باشد اما خواندن ان توسط اساتید و دانشجویان فعال در این حوزه و نقد و نظر درباره ی ان در به ثمر رسیدن ش بسیار موثر است.

همچنین موضوع شهود به عنوان یک روش در مباحث علوم اجتماعی موضوعی است نو و بدیع که بسیار جای کار کردن دارد.

پس لطفا ما را از نقد و نظرات صریح و علمی خود بی دریغ نگذارید.

Shohoodchist.blogfa .com

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب پربازدید

مصاحبه