معرفی اجمالی کتاب

دیدگاه: پنج گفتار در باب تاریخ فرهنگی با نگاهی به جنگ عراق و ایران

نویسنده:

علوم اجتماعی اسلامی ایرانی

نویسنده کتاب: علی رجبلو، فرانک جمشیدی

انتشارات: انتشارات سوره مهر

زمان: 1392

زمان انتشار: ۱۲:۳۸ ۱۳۹۲/۰۵/۲۵

جنگ یکی از پربسامدترین پدیده های اجتماعی قرن اخیر و حتی تاریخ بشر بوده است. اما در تحلیل شکل گیری، فرایند و کارکردهای آن بیشتر نگاهی سیاسی، نظامی و یا نهایتا ژئوپلیتیک به کار رفته است. با چرخش فرهنگی و رشد رویکرد فرهنگی بررسی جنگ از منظر تاریخ فرهنگی و مطالعات فرهنگی در اولویت قرار گرفت و حوزه مطالعات فرهنگی جنگ نضج و رشد یافته است.

علی رجبلو، فرانک جمشیدی

انتشارات سوره مهر،1392

از زمان ظهور مدرنیته در ربع آخر قرن پانزدهم میلادی تا کنون پارادایم های گوناگونی بشر غربی را در حوزه قلمرو خود به زیر سلطه کشیده اند: پارادایم اصالت انسان به جای خدا بنیادی به عنوان غالب ترین پارادیم که با اثر پرنس ماکیاولی آغاز شد و تاکنون نیز ادامه دارد. پی آمدهای این پارادیم زمینه سازی عصر روشنگری، غلبه عرفی گری به جای دین، افول امپراتوری هیا مذهبی و واحدهای فئودالی؛ ظهور «دولت-ملت» های جدید وملی گرایی به جای جهان وطنی مذهبی است. پارادایم انقلاب صنعتی که از قرن هفدهم آغاز شده است و در قرون هفده تا نوزدهم به صورت پررنگ ادامه داشته است. پارادایم نظامی گری که در سرتاسر قرن نوزدهم تا جنگ جهانی اول با بهره گیری از دو عنصر سرمایه داری و استعمار به پیدایی مستعمرات متعدد منجر شده است. پاردایم اقتصادی که از جنگ جهانی اول تا دهه 1960 با ابتنا بر مناسبات تولید بر رفتار کنشگران بین المللی حاکمیت داشت و پارادایم سیاسی که از بعد از جنگ جهانی دوم تا فروپاشی شوروی سابق در 1990 حاکم بود. و در نهایت پارادایم فرهنگی که به قول بوردیو به عنوان شکل گیری قدرت نمادین،حاصل افول پارادایم های اقتصادی و سیاسی در قرن بیستم بود. در حقیقت از دهه 60 میلادی و با توجه به تحولات اجتماعی چون جنبشهای مدنی، ضد استعماری، ضد نژاد پرستی، صلح خواهانه و ضد تبعیض جنسیتی  تحولات معرفتی در غرب صورت گرفت  که «چرخش فرهنگی» نامیده شد و بواسطه آن  نقش فرهنگ، تاریخ فرهنگی و مطالعات فرهنگی در بررسی تحولات و پدیده های اجتماعی و انسانی روز افزون شد. در حقیقت با رشد رویکرد فرهنگی سیطره اصولی چون مصرف کننده عاقل در اقتصاد، رای دهنده عاقل در سیاست و نقش تعیین کننده غرایز در روان شناسی زیر سوال رفت. گذر از نگرش های تاریخی صرف، فلسفه تاریخی، توصیفی و پوزیتویستی به دیدگاههای تاویلی، تفسیری، پست مدرنیستی، نشانه شناسانه، گفتمانی و پساساختارگرایی و ظهور رویکردهای چند لایه، پیچیده، کیفی، میان رشته ای برای مطالعه نمادهای فرهنگی در «زمینه های متن مند» و «موقعیت های متنی» با هدف استخراج گزاره ها و رویه های معنایی مهمترین نشانه های این تغییر است.

بدیهی است اهمیت هر نظریه، روش و رویکرد در ارزش افزوده ای باشد که ایجاد می کند. ارزش افزوده ی رویکرد تاریخ فرهنگی و مطالعات فرهنگی در طرح این ایده است که هر موضوعی با نگاه فرهنگی می تواند تاریخ مند شود و این تاریخ مندی در گرو نگاه متنی به آن موضوع است.«متن»، هر چیزی است که بتواند معنایی را منتقل کند. بنابراین رویکرد فرهنگی به هر متنی مانند رشته ای واحد عمل می کند که دانه های معانی به ظاهر دور افتاده از هم را به نظم می کشد یا صورت بندی می کند تا معنایی از آن به دست دهد. این رویکرد نقاط گسست و انفصال را دقیقا از حاشیه های مغفول و از درون گفتمان یکپارچه ساز و انسجام بخش کنار هم گرد می آورد تا آن ها را به لحاظ تاریخی شناسنامه دار کند. از این جهت تدوام ها و یکپارچه بینی ای گفتمان غالب به زیر سوال می رود و کردارها و گفتمان های حاشیه ای برجسته می شوند.

جنگ یکی از پربسامدترین پدیده های اجتماعی قرن اخیر و حتی تاریخ بشر بوده است. اما در تحلیل شکل گیری، فرایند و کارکردهای آن بیشتر نگاهی سیاسی، نظامی و یا نهایتا ژئوپلیتیک به کار رفته است. با چرخش فرهنگی و رشد رویکرد فرهنگی بررسی جنگ از منظر تاریخ فرهنگی و مطالعات فرهنگی در اولویت قرار گرفت و حوزه مطالعات فرهنگی جنگ نضج و رشد یافته است.

کتاب حاضر که تیرماه سال جاری توسط انتشارات سوره مهر به بازار نشر عرضه شده است در پنج گفتگو و گفتار سعی کرده است ابتدا به صورت مبسوط شکل گیری چرخش فرهنگی و رشد نگاههای فرهنگی را مورد بررسی قرار دهد و سپس از امکانهای جدید این حوزه مطالعاتی و تجربیات موجود در این حوزه در فضای غربی، برای مطالعه جدی تر و عمیق تر جنگ استفاده نمایند.

در گفتار اول دکتر فرانک جمشیدی محقق واحد پژوهش دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری که یکی از مولفان کتاب است درباره نقش و تاثیر باز آفرینی و باز اندیشی در بروز تحولات جدید نظری در حوزه فرهنگ و رشد و پیدایی رویکردهای جدید فرهنگی و ضرورت آشنایی با کاربرد رویکرد تاریخ فرهنگی بر مطالعات و تحقیقات جنگ و بیم و امیدهای آن سخن گفته است.

در گفتار دوم که گفتگویی غیر حضوری با دکتر علی رجبلو عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا(ع) است به بازخوانی فرایند پیدایی و رشد رویکرد فرهنگی و باز شناسی چرخشهای اساسی در گرایش ها و روش های این نوع رویکرد و در نهایت جایگاه رویکرد فرهنگی جدید در روش شناسی مطالعات جنگ ایران و عراق شامل چگونگی تحلیل «پیدایی» و «تغییر» پیشا ادراک های جنگ عراق و ایران بوسیله رویکرد تاریخ طبیعی و رویکرد فرهنگی.

در گفتار سوم که گفتگوی غیر حضوری دکتر رجبلو با دکتر ناصر فکوهی استاد انسان شناسی دانشگاه تهران است از منظر انسان شناسی فرهنگی به تاریخ فرهنگی نگاه شده است و در ادامه از قابلیت رویکرد فرهنگی در تحلیل تغییرات پدید آمده در جامعه ی پسا جنگ و نیز موانع موجود بر سر راه کاربست رویکردهای فرهنگی جدید در تحلیل فرایند تغییر در جامعه پسا جنگ سخن گفته شده است.

گفتار چهارم گفتگوی حضوری دکتر فرانک جمشیدی با نعمت الله فاضلی عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی است که در آن بر تمایز تاریخ فرهنگی از تاریخ فرهنگ سخن به میان می آید. در ادامه برخی اهداف و ضرورت های کاربست رویکرد تاریخ فرهنگی در مطالعات جنگ ایران و عراق و برخی الزامات هستی شناختی و معرفت شناختی این رویکرد اشاره شده است.

در گفتار پنجم که عنوان آن موخره نام دارد و قلمی دکتر علی رجبلو ست نویسنده  در حکم شیرازه بندی آغاز تا فرجام کتاب با مروری بر مطالب کتاب، تلفیق میان رویکرد تاریخ فرهنگی و مسائل و موضوعات جنگ ایران و عراق به منظور تلاش برای فراهم آوردن چفت و بست نظری و روشی را دستور کار قرار داده است و آن را گامی آغازین در جهت بستر سازی برای نظریه پردازی درباب جنگ عراق و ایران تلقی کرده است.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه