درباره ادبیات انقلاب (2)

شعر انقلاب را فقدان نقد جدی، تنوع مضمون و قالب تهدید می کند

نویسنده:

علوم اجتماعی اسلامی ایرانی

زمان انتشار: ۰۷:۳۶ ۱۳۹۲/۱۱/۲۲

نبودن -یا کم بودن- نقد جدی، یکی از اصلی ترین آسیب­هایی است که شعر انقلاب را تهدید می­کند. نقدی که باید روند این جریان را به صورت عام و شاعران آن را به طور خاص حلاجی کند و سره را از ناسره مشخص نماید. گویا که ما را ترس از دست رفتن جایگاه شعر و شاعران این عرصه، در احتیاطی نه چندان خوشآیند نشانده است. لکن باید دانست که این ترس به مرور زمان شعر انقلاب را از حرکت در مسیر پویایی باز خواهد داشت. بی شک میدان نقد شعر انقلاب خلوت است از آن جهت که به آن کم بها داده می­شود. در این سال ها به لزوم وجود شاعران توانا اندیشه شده اما تا چه حد به پرورش ناقدانی حرفه ای برای بررسی این جریان و شاعران آن پرداخته شده است؟

تاثیری که هر انقلابی بر بن­مایه­های فکری جامعه و خاصه حوزه فرهنگ می­گذارد ، غیر قابل انکار است. تاثیری که می­تواند و باید از تمام زیر مجموعه­های علوم انسانی گرفته تا هنر را تحت تاثیر خویش قرار دهد. انقلاب اسلامی ایران نیز در پی خویش، رویکرد تازه­ای به شعر را مطرح کرد. رویکردی که بیش از هر چیز می­خواست – و می­خواهد- تا با تعهد نسبت به آرمان­های انقلاب به شعر بپردازد. شعر در سال­های ابتدایی پس از انقلاب تحت تاثیر این رخداد بزرگ کم فروغ بود. جای شعر را بیشتر سرودهایی با مضامین انقلابی پر کرده بودند. چرا که لزوم در برگیرندگی آحاد اقشار جامعه سبب شد تا اشعار و سرودهای انقلابی به گونه­ای نوشته شوند تا دایره گسترده­تری از مخاطبان را داشته باشند. همین عامل از شعریت آثار آفریده شده فرو کاست؛ همان گونه که اغلب آثاری که پیش از انقلاب و در راه مبارزه با رژیم پهلوی سروده شده را به سختی می­توان شعر نامید.

شروع جنگ تحمیلی اما عرصه­ای تازه پیش روی شاعران متعهد به آرمان­های انقلاب گشود. شاعران انقلاب در جبهه فرهنگی و در کنار جانفشانی های فرزندان میهن به دفاع از این ارزش­ها پرداختند. ارزش­هایی مانند دفاع، مقاومت، شهادت، ایثار، ازخود گذشتگی و … در سایه مظلومیت انقلاب نوپای ایران که با دست­ خالی در برابر زیاده خواهی دنیای استکبار ایستادگی می­کرد، جلوه ای دیگر یافت. لذا لازم بود تا هنرمندان و شاعران در جبهه فرهنگ به انعکاس این رشادت­ها و مظلومیت­ها بپردازند. دفاع مقدس توانست در دایره مضامین اشعار انقلاب تحولی شگرف ایجاد کند و به گسترده تر شدن آن بینجامد. کارکردهای حماسی و نیازهای ذاتی «شعر جنگ»، «شعر انقلاب» را غنی تر و پربارتر کرد.

با پایان یافتن هشت سال جنگ تحمیلی، «شعر جنگ» یا «شعر دفاع مقدس» به مفهومی گسترده تر با عنوان «شعر پایداری» متمایل شد. «شعر پایداری» سرفصلی است که می­تواند ایران و جهان اسلام را به طور کامل در بربگیرد. به بیانی دیگر در سال های دفاع مقدس بنیان­هایی پی ریزی شد که نباید با پایان یافتن سال­های دفاع به فراموشی سپرده می­شد. حتی نیاز به بسط و گسترش این مبانی و تجربیات، با توجه به مسائلی که دنیای اسلام با آنها درگیر است، سرفصلی جامع تر به نام «شعر پایداری و مقاومت» را آفرید.

با تمام این اوصاف،هنوز کمبودهای فراوانی را در عرصه شعر انقلاب شاهدیم. به همین دلیل باید به این نکته توجه ویژه داشت که همواره آسیب­هایی هستند که تهدید می­کنند. آسیب­ها و خطراتی که غفلت از آنها می تواند هر جریانی را از مسیر خود منحرف کرده، یا آن را متوقف کنند یا به تکرار مکررات بنشاند. تهدید همیشگی این آسیب­هاست که نقد و نقادی را جلوه ای دیگر بخشیده؛ تا با چراغ بیاید و راه از بیراهه بنماید.

نبودن -یا کم بودن- نقد جدی، یکی از اصلی ترین آسیب­هایی است که شعر انقلاب را تهدید می­کند. نقدی که باید روند این جریان را به صورت عام و شاعران آن را به طور خاص حلاجی کند و سره را از ناسره مشخص نماید. گویا که ما را ترس از دست رفتن جایگاه شعر و شاعران این عرصه، در احتیاطی نه چندان خوشآیند نشانده است. لکن باید دانست که این ترس به مرور زمان شعر انقلاب را از حرکت در مسیر پویایی باز خواهد داشت. بی شک میدان نقد شعر انقلاب خلوت است از آن جهت که به آن کم بها داده می­شود. در این سال ها به لزوم وجود شاعران توانا اندیشه شده اما تا چه حد به پرورش ناقدانی حرفه ای برای بررسی این جریان و شاعران آن پرداخته شده است؟

کمبود تنوع در شعر انقلاب، از دیگر آسیب­های جدی است. این کمبود هم در قالب آثار آفریده شده و هم در محتوای آثار دیده می شود. البته اشعار و مجموعه هایی در قالب های دیگری غیر از غزل سروده شده است. اما حجم آثار آفریده شده بسیار کم بوده و در قیاس با اشعار شاعران بیرون از این حلقه که در همان قالب­ها نوشته شده ضعیف تر هستند. به طور کلی محدوده غیر غزلی شعر انقلاب را انواع و اقسام کمبودها پر کرده است. بررسی و رفع این ضعف­ها و کمبودها نگاه های درد آشنا و همت های  چاره ساز را طلب می کند. چرا که باید قالب های مختلفی که امروزه زنده هستند و در جامعه مخاطب دارند را به خدمت گرفت. محروم کردن شعر انقلاب از هر امکان شایسته ای محدود کردن آن است. از حیث محتوا و مضمون نیز شعر انقلاب نباید ذیل چند سرفصل خاص خلاصه شود. اگرچه این سرفصل ها و زنده نگاه داشتن آنها امری است که همیشه باید بدان اهتمام داشت؛ لکن شعر انقلاب باید بتواند در تمامی عرصه ها صاحب نگاه خاص خود باشد و برای مخاطبانش جهان بینی شاعران خویش را پیرامون موضوعات مختلف ارائه کند.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه