حمید پارسانیا،ابراهیم فیاض و علی پایا در همایش فرهنگ و تکنولوژی

فقه می تواند به بهینه سازی مهندسی و علوم انسانی کمک کند/در کشور باید علوم انسانی را به جایگاه خود برگردانیم

پایگاه علوم اجتماعی اسلامی ایرانی

زمان انتشار: ۲۱:۴۱ ۱۳۹۳/۰۲/۲۲

شاخص‌ها را باید علوم انسانی برای رشته‌های فنی و مهندسی مشخص و ترسیم کنند. اما امروز علوم تجربی و ریاضی اصل هستند و علوم انسانی و هنر بر مبنای آنها بنا می‌شود. اینچنین است که زیست‌شناسی که بحث تکامل را دنبال می‌کند و مبنای علوم طبیعی لحاظ می‌شود بر علوم انسانی تاثیر می‌گذارد و علمی متناظر با آن در علوم انسانی شکل می‌گیرد که می‌شود اقتصاد. این اقتصاد برمبنای همان تکامل یعنی “بقای اصلح” پیش می‌رود و این ماهیت توسعه غربی است.

علی پایا: فقه می تواند به بهینه سازی مهندسی و علوم انسانی کمک کند/ علوم انسانی می تواند به ابزاری در خدمت ایدئولوژیها تبدیل شوند.

 صبح امروز 22 اردیبهشت ماه در دومین روز از همایش ملی”فرهنگ و تکنولوژی؛ درنگی فرهنگی در مسیر پرشتاب صنعتی شدن” که در دانشگاه صنعتی شریف آغاز شد، سخنرانی ضبط شده دکتر علی پایا استاد دانشگاه وست مینیستر انگلستان درباره در قوتها و ضعفهای مهندسی و رابطه متقابل آن با علوم انسانی و اجتماعی، یک ارزیابی نقادانه از منظر عقلانیت نقاد پخش شد.

 وی با اشاره به اینکه استدلالهای اصلی مقاله از این قرار است که مهندسی شعبه ای از تکنولوژی است و تکنولوژی از همه انواع خود با علم تفاوت دارند، گفت: توجه به این تفاوت در بهره گیری بهینه از انواع تکنولوژیها ازجمله همه انواع رشته های مهندسی اهمیت فراوان دارد.

 وی در ادامه سخنانش پس از ارائه تعریفی از مهندسی و تکنولوژی اظهار داشت: ارزیابی نقادانه که به دو صورت نظری ـ تحلیلی و تجربی صورت می گیرد، به منظور آشکار کردن نقطه های ضعف و جنبه های خطای هست ها و گمانه هایی صورت می گیرد که برای شناخت واقعیت برمی سازیم.

 پایا با اشاره به عرض عریض تکنولوژی با توجه به تعریف ارائه شده که از رستورانداری، بانکداری تا خلبانی و غیره را دربر می گیرد، بیان کرد: در بحث از تکنولوژی باید میان دو تراز «تکنولوژی به منزله ایده و اندیشه» و «تکنولوژی به منزله محصول و فرایند» تمییز قائل شد.

 این محقق و استاد دانشگاه در بیان تفاوتهای علم و تکنولوژی گفت: علم و معرفت در قالب گزاره های کلی بیان و اما تکنولوژیها همگی به ظرف و زمینه ای که در آن به کار گرفته می شوند، حساسند. قوانین به کار گرفته شده در قلمرو تکنولوژی ها تجربی و برخلاف قوانین بنیان، ناظر به زمینه های خاص هستند. در پارادایم جهان کهن، میان دو عالم تحت القمر و فوق القمر تفاوت ماهوی وجود داشت، عالم تحت القمر قلمرو خرق و تغییر و انحطاط بود و عالم فوق القمر جهان ثبات و عدم دگرگونی است.

 وی با بیان اینکه مهندسی در میان انواع تکنولوژی ها جایگاه ویژه ای دارد، تصریح کرد: پژوهشگران حوزه فلسفه تکنولوژی و فلسفه مهندسی، میان تکنولوژی متعارف و تکنولوژی انقلابی و مهندسی متعارف و مهندسی انقلابی تمیز قائل می شوند. البته این محدودیتها در مواجهه با واقعیت به خوبی آشکار می شود اما این امر می تواند با هزینه بسیار زیادی همراه باشد.

 پایا با بیان اینکه کار علم آشکارساختن محدودیتهاست، گفت: هنوز درجه بالایی از بدفهمی و درک نادرست در خصوص علوم و تکنولوژیهای انسانی و اجتماعی برقرار است. علوم انسانی و اجتماعی در وجه تکنولوژیک خود یعنی وجهی که با تغییر و کنترل سروکار دارد، می توانند به ابزاری در خدمت ایدئولوژیها تبدیل شوند. مهندسان و عالمان علوم انسانی و اجتماعی ازجمله فقها می توانند به صورت مشترک به بهینه سازی مهندسی و علوم انسانی و اجتماعی مدد رسانند.

ابراهیم فیاض: با پذیرش ساختار جهانی شدن، دین هم عقیم می‌ماند/ باید علوم انسانی را به جایگاه خود در کشور برگردانیم.

دکتر ابراهیم فیاض استاد مردم شناسی دانشگاه تهران که از دیگر سخنرانان  این همایش درباره  “آسیب‌شناسی راهبرد فرهنگ جمهوری اسلامی در نسبت با تکنولوژی” سخنرانی کرد. وی  گفت: تا علوم انسانی به جای خودش برنگردد هر چقدر هم پیشرفت کنیم نهایتا به جایی می‌رسیم که غرب رسیده است.

وی با بیان اینکه ما معمولا در مواجهه با مشکلات فرهنگی یا غرب را متهم می‌کنیم و یا خودمان را، گفت: کمتر اتفاق می‌افتد که به شکل فرآیندی و ساختاری به موضوع نگاه کنیم. باید سعی کنیم پیش از آنکه متهمی پیدا کنیم ببینیم ساختار چه تاثیری در وضعیت موجود داشته و دارد. به نظر من ساختار به صورت جبری ما را بازتولید می‌کند و ما از این غفلت می‌کنیم.

 فیاض ادامه داد: سیر اصلی غرب مذهب و مکتب تکامل است. در این معنا جهان با تضاد و رقابت و بقای اصلح رو به تکامل پیش می‌رود و عناصر جهان و طبیعت یکدیگر را کامل می‌کنند. این مبنا در قرن‌های اخیر تبدیل به بحث جنگ شد اگرچه مبنای این فرآیند در یونان هم وجود داشته است. اولین جنگی که در اندیشه و مکتب غربی ترسیم شد جنگ فرهنگ با طبیعت بود که همچنان هم وجود دارد. در معنای غربی آنجا که فرهنگ هست انسانها اهلی هستند و آنجا که طبیعت حاکم است با انسان‌های غیرفرهنگی یا بربرها مواجهیم.

 عضو هیئت علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: پس معنای تضاد و جنگ کل فلسفه غرب را فرا گرفته و همه فیلسوفان به نوعی جنگ‌طلب هستند. وقتی از مفهوم بحث می‌کنیم صحبت ما بر سر جنگ است اما اگر از مفهوم به معنا عدول کنیم یعنی از حوزه فلسفه به حوزه عرفان وارد شده‌ایم و از جنگ فارغ می‌شویم.

 فیاض افزود: در مبنای همان جنگ میان فرهنگ و تمدن با طبیعت در دوره جدید اندیشه غربی تکنولوژی و یا فناوری را وضع می‌کند در حقیقت تکنولوژی چیزی نیست جز مکانیزم حمله از فرهنگ و تمدن به سوی طبیعت و این از فلسفه ایجاد می‌شود. زیرا ماتریالیسم وقتی در بعد نظری لحاظ شود همان ماده‌گرایی است ولی در بعد کاربردی یعنی تکنولوژی‌محوری و این چیزی است که امروز غرب شاهد آن هستیم.

 به گفته وی بدین ترتیب جنگ فرهنگ و تمدن با طبیعت که از فلسفه آغاز شده تلاش می‌کند از جبر طبیعت خلاص شود و پس از آن می‌خواهد انسان را از جبر تاریخی خلاص کند و در پس این دو به آزادی نائل شود. این فرآیند مکتب و ساختار تکامل است که در ذات غرب وجود دارد.

 فیاض با تاکید بر اینکه رسیدن به آزادی و فراغت از جبر پدیده و تاریخی در بنیاد مکتب تکامل غربی وجود دارد، افزود: در این معنا اصلا عدالت، برابری و اخلاق مطرح نمی‌شود و ارزش‌ها کاملا تابع همان جبر مذکور معنا پیدا می‌کند.

 وی خاطرنشان کرد: چنین فضایی را هم در آمریکا می‌بینیم که مبنای آن این است یا می‌کشید یا کشته می‌شوید. هم در فرانسه شاهد آن هستیم که روز به روز فاصله طبقاتی در آن بیشتر و بیشتر می‌شود.

 این استاد دانشگاه تهران با بیان اینکه با پذیرش جهانی شدن همواره فاصله طبقاتی جوامع بیشتر شده، گفت: همه ساختاری را که توضیح دادم امروز در جامعه ما هم به نوعی وجود دارد و ما هم وارد چنین سیستم و ساختاری شده‌ایم. این ساختار یک ساختار جهانی است و گویا ما هم از آن تقلید می‌کنیم. در این حوزه انسان به طور ناخودآگاه تبدیل به حیوان می‌شود و دیگر متافیزیک جایگاه خود را از دست می‌دهد و همه چیز تبدیل به فیزیک و مسائل این جهانی می‌شود. به همین خاطر است که دین هم با پذیرش این ساختار عقیم می‌ماند و کاری از آن ساخته نیست.

 این جامعه‌شناس با اشاره به اینکه یکی از مشکلات اساسی ما در مواجهه با این ساختار این است که علوم انسانی جایگاه خود را از دست داده است، گفت: شاخص‌ها را باید علوم انسانی برای رشته‌های فنی و مهندسی مشخص و ترسیم کنند. اما امروز علوم تجربی و ریاضی اصل هستند و علوم انسانی و هنر بر مبنای آنها بنا می‌شود. اینچنین است که زیست‌شناسی که بحث تکامل را دنبال می‌کند و مبنای علوم طبیعی لحاظ می‌شود بر علوم انسانی تاثیر می‌گذارد و علمی متناظر با آن در علوم انسانی شکل می‌گیرد که می‌شود اقتصاد. این اقتصاد برمبنای همان تکامل یعنی “بقای اصلح” پیش می‌رود و این ماهیت توسعه غربی است.

 فیاض در پایان گفت: با این ساختار اگر تا 100 سال هم موشک بسازیم و همه دارایی‌مان را صرف هزینه‌های امنیتی کنیم به جایی نمی‌رسیم. زیرا تا علوم انسانی به جای خودش برنگردد هر چقدر هم پیشرفت کنیم نهایتا به جایی می‌رسیم که غرب رسیده است.

دکتر حمید پارسانیا: برای تغییر عالم باید فرهنگ دگرگون شود

حجت‌الاسلام حمید پارسانیا به ارائه مقاله خود با موضوع «تکنولوژی و فرهنگ از منظر حکمت اسلامی و صدرایی» پرداخت و با اشاره به اینکه در حکمت مشایی و اشراقی این بحث مطرح شده است، گفت: به عنوان مثال شیخ اشراق این عالم را چنین می‌داند که اصلاً نمی‌تواند معلوم هم باشد و صدرالمتألهین در مباحثی که براساس مبانی اصالت وجود، تشکیک در وجود و هستی و … دارد به این نتیجه می‌رسد که علم، قدرت، اراده و صفات و اسماء سبعه هستی هستند و تا جایی که هستی است آن‌ها نیز هستند و علم از احکام قدرت هستی است.

وی در ادامه با اشاره به آیاتی از قرآن کریم در این خصوص افزود: آیات تسبیح بر خداوند و بازگشت عالم به سوی او یا آیات شهادت زمین و آسمان دلایلی بر این مسأله هستند و اظهارات اهل کشف و شهود نیز سراسر از این مفاهیم است.

حجت‌الاسلام پارسانیا با بیان اینکه در حوزه حکمت باید این آیات تأویل شود، اظهار داشت: به نظر صدرالمتألهین این براهین عقلی نیستند، بلکه تأکید می‌کنند علم در همه عالم وجود دارد، در حکمت صدرایی وجود ماهیت در خارج، دو شی‌ء متفاوت نیست.

وی ادامه داد: با توجه به آنچه صدرالمتألهین می‌گوید می‌توان نتیجه گرفت که هیچ کدام از استدلال‌ها غلط نیست، بلکه به نظر او آنچه می‌گویند علم نیست بلکه مربوط به ماده و احکام مادیات است و همین‌ها موجود هستند و دو وجود در‌ آن‌ها ظاهر است.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه این عالم، عالم احتجاب و غفلت است و اگر بخواهیم دگرگون شود فرهنگ باید دگرگون شود، خاطرنشان کرد: تفسیر درست از این عالم باعث عبور از این عالم می شود، کسانی که اهل دنیا هستند بر غفلت آن اضافه می‌کنند، اما کسانی که اهل تفکر و تأمل هستند مسیر عبور از این عالم را از کلام خدا می‌شنوند.

وی با اشاره به اینکه کسی که تکنولوژی را می‌شناسد عالم و خدا را می‌شناسد و باید در چارچوب مناسب از آن استفاده کند، افزود: غفلت‌افزایی در این عالم وظیفه ما نیست، بلکه شناخت درست این عالم و مسیر عبور و گذر از آن وظیفه ماست.

 

۱ دیدگاه

    ریحانه بهشتی :

    از وقتی که ما یادمان می آید این بنده خداها همین حرف ها را تو کنفرانس های مختلف تکرار می کنند

    صد سال هم تکرار کنند از این فراتر نمی رویم

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه