لوازم التحریر و الگوسازی علم و فناوری برای کودکان

نویسنده:

منبع: علوم اجتماعی اسلامی ایرانی

زمان انتشار: ۱۴:۳۷ ۱۳۹۲/۰۶/۳۱

نکته بارز دیگر در این طراحی هوشمندانه این است که کاراکترهای سوپرمن و بت من، در زمان کنونی زندگی می‌کنند و شخصیت‌هایی پیوسته به تاریخ که کودکان امریکایی از آنها تصوری ندارند نیست؛ به خلاف کاراکاترهای ساخته شده از دانشمندان و حکیمان ایرانی مانند فردوسی، حافظ و ابن سینا که نه به لحاظ چهره و پوشش و نه به لحاظ تأثیری که در جامعه کنونی دارند، کودکان و نوجوانان احساس نزدیکی به آنها ندارد.

مقدمه

هویت به معنی کیستی است؛ هنگامی که بحث از هویت می شود، منظور ویژگی هایی است که کیستی فرد یا گروه یا قوم یا نژاد یا جامعه را مشخص، و آن را از دیگران متمایز می سازد. از این رو هیچ انسانی نمی‌تواند بدون هویت به حیات اجتماعی خود ادامه دهد. یکی از ابعاد مهم هویت، هویت ملی است؛ هویتی که مجموعه‌ای از پیوندها و وابستگی‌های تاریخی و جغرافیایی را بین یک فرد و جامعه ایجاد می‌کند و باعث می‌شود که فرد از اینکه عضو جامعه ای خاص است، به خود ببالد (صادق زاده و منادی، 1387: 126).

هويت ملی نمادهای مختلفی دارد که از جمله آنها میتوان به پرچم، سرود ملی و تقويم رسمی، جشن‌های ملی (شيخاوندی، ۱۳۸۳ ، 57-63) و مکان‌های تاریخی (میرمحمدی، 1383) اشاره کرد که هویت ملی کودکان و نوجوانان را شکل می‌دهند (همان). اما از بین نمادهای مختلف هویت ملی، کدامیک عزت و افتخار بیشتری برای نسل آینده ساز کشور به ارمغان می آورد؟ پاسخ به این پرسش چندان ساده نیست اما کشورهای مختلف برنامه های مختلفی برای این مسئله طراحی کرده اند، که ما باید ببینیم با توجه به شرایط فرهنگی و تاریخی جامعه ما کدامیک از این برنامه‌ها مفیدتر و به مطلوب نزدیک‌تر است.

نکته بارز و مهم در این برنامه ریزی ها این است که اغلب کشورها نه از شیوه‌ های مستقیم و رسمی که غالباً به کمک الگوسازی رسانه ای (انیمیشن و گیم) و تبلیغات بر روی لباس، لوازم التحریر و اسباب بازی این الگوها را به باور دانش آموزان رسانده اند.

انسان طراز و شخصیت ملی

هر کشوری برای هدایت کودکان و نوجوانان خود در مسیر پیشرفت و نوآوری کاراکترهای خاصی را طراحی می‌کند که نماد انسان طراز یا ابر انسانی است که افراد جامعه و به ویژه کودکان باید برای رسیدن و شبیه شدن به آن شخصیت باید تلاش کنند. برای مثال «آمریکا متأثر از شخصیت «سوپرمن» تا به حال ۲۰۰ ابرانسان طراحی کرده‌ است. لباس «سوپرمن» پرچم آمریکاست و از حدود ۷۵ سال پیش که این شخصیت طراحی شده تاکنون، نزدیک به ۱۱۳ سریال، فیلم سینمایی، انیمیشن و بازی کامپیوتری برای «سوپرمن» مانند مرد عنکبوتی و یا بتمن ساخته شده است؛ یعنی هر سال و حتی امسال یک فیلم سینمایی و انیمیشن برای «سوپرمن» ساخته می‌شود» (عباسی، 1392).

جالب اینجاست که برای این ابرانسان ویژگی هایی مانند اخلاقی بودن، قانون مداری، صلح دوستی، حمایت از ضعفا، نگاه جهانی و… طراحی شده است و به واقع «آمریکا با ساخت این انیمیشن ها به کودک خودش القا می‌کند که تو باید مانند سوپرمن و مرد عنکبوتی یعنی «ابر انسان» شوی. ابر انسان شوی تا کشور تو ابرقدرت شود» (همان).

اسپایدر من-سوپرمن

نکته بارز دیگر در این طراحی هوشمندانه این است که کاراکترهای سوپرمن و بت من، در زمان کنونی زندگی می‌کنند و شخصیت‌هایی پیوسته به تاریخ که کودکان امریکایی از آنها تصوری ندارند نیست؛ به خلاف کاراکاترهای ساخته شده از دانشمندان و حکیمان ایرانی مانند فردوسی، حافظ و ابن سینا که نه به لحاظ چهره و پوشش و نه به لحاظ تأثیری که در جامعه کنونی دارند، کودکان و نوجوانان احساس نزدیکی به آنها ندارد. این مسئله باعث می ‌شود که به شیوه ای غیرمستقیم به کودکان و نوجوانان القا شود که ابرانسان ها با استفاده از همین علم و تکنولوژی پیشرفته تولیدشده در امریکاست که کشور خود را به موفقیت رسانده اند و ماموریت شما کودک امریکایی نیز چنین است.

یک مثال دیگر برنامه «کارل سهگان» است که در طی سال‌های دهه 50 و 60 میلادی از تلویزیون ایالت متحده پخش می‌شد. این برنامه جدیدترین دستاوردهای فنی در حوزه هوافضا، صنعت و… را به زبانی ساده و جذاب برای عموم مردم توضیح می‌داد و ضمن آموزش علم و فناوری، باعث ایجاد روحیه غرور و خودباوری در مخاطبان می‌شد. توجه به این برنامه ها از آن جهت اهمیت دارد که در کشور ما معمولا به «فرایند»های دسترسی به علم و فناوری کمتر توجه می شود و تنها نسبت به «محصولات» آن اخباری منتشر می گردد، در حالی که آنچه برای پیشرفت یک کشور اهمیت دارد، تبدیل علم آموزی و تولید فناوری به یک «فرهنگ عمومی» است، نه استفاده از محصولات فعالیت علمی سایر کشورها.

لوازم التحریر اسلامی ایرانی

یکی از وسایلی که سالیان دراز یک کودک با آن سر و کار دارد، لوازم التحریری است که ملازم هر روزه‌ اوست. این یک اصل پذیرفته شده نزد روانشناسان است که سرو کار داشتن با یک وسیله هر چند ابتدایی و کم ارزش، می‌تواند برای فرد وابستگی ایجاد کند. ابزارهایی همچون لوازم التحریر از آنچنان اهمیتی برخوردار است که به واسطه آن‌ها می‌توان یک نسل را استحاله نمود و از سوی دیگر می‌توان نسلی را پشتوانه یک ملت و یک کشور قرار داد (میرزایی، 1392).

اما آنچه طی سالیان اخیر در بازار لوازم التحریر به وفور مشاهده می‌شود، تصاویر شخصیت‌های بیگانه‌ای است که کودک و خردسال از همان ابتدای زندگی با آن‌ها آشنا می‌شود و به دلیل اقبال جمعی افراد خانواده و جامعه‌، جزوی از اندیشه وی می گردند. این در حالی است که اگر بتوان مشاهیر و مفاخر ملی را به نحوی مناسب معرفی نمود تاثیر بسزایی در اصلاح جهت گیری کلی نوجوانان و ایجاد امید و انگیزه در آنها دارد. اساساً دستاوردهای علمی یک جامعه برآمده از اعتماد به نفس نسل‌ های آن در کنار زدن محدودیت‌ها و تسهیل فرآیندهای زندگی مردم است، و اگر چنین روحیه ای به کودکان منتقل شود راه تمدن سازی و پیشرفت هموار خواهد شد.

در همین رابطه طرح جلدهای جدید طراحی شده توسط واحد ایام دفتر مطالعات جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی شایان توجه است؛ این انتشارات که مدتی است طراحی دفاتر تحریر و نقاشی با گرافیک های ایرانی و اسلامی را در دستور کار قرار داده، با ابتکاری جالب، دستاوردهای ایران را در عرصه های مختلف علم و فناوری با زبانی ساده و کودکانه به نمایش درآورده است. طرح جلدهای این انتشارات که حالتی فانتزی نیز دارند، تلاش کرده تا با نزدیک سازی دستاوردهای فنی و علمی دانشمندان ایرانی درعرصه‌های خود و با نمایش چهره های دانش آموزان در نقش آفرینی در طراحی و ساخت این فناوری ها، روحیه امید و خودباوری و تلاش برای سازندگی کشور را به آنها منتقل کند.

برای مثال در یکی از تصاویر، میمون ارسال شده توسط متخصصان ایرانی به فضا، در کنار حیوانات شخصیت های کارتون ماداگاسکار نشان می دهد، که هر دو فاکتور جذابیت بصری و نزدیکی به کودکان برخوردار است، یا طرح جلد دیگری که کودکان ایرانی را در کنار گوسفند شبیه سازی شده ایرانی نشان می دهد، به عنوان گامی مهم در مسیر الگوسازی علم و فناوری و تبدیل نمودن آن به یک فرهنگ عمومی محسوب می شود.

رویانا-شبیه سازی

جمع بندی

بر کسی پوشیده نیست که سنین کودکی در شخصیت افراد در سنین بالاتر تاثیرات بسزایی دارد و دیدن عکس های عریان بازیگران و خواننده ها و انتخاب الگوهای غربی چه تاثیرات مخربی بر روح و روان کودکان ما می گذارد. اما در این قضیه هم پدر و مادر مسئول اند و هم متولیان فرهنگی. پدر و مادر از این جهت که چندان توجهی به آنچه فرزندشان مصرف می کنند ندارند و مسئولان از آن جهت که داشته های خود را جدی نمی گیرند.

ذکر این نکته ضروری است که ما عمدتاً اعتماد به نفس در مورد توانایی های خودمان نداریم. بسیاری از مدیران (از جمله مدیران صداوسیمای ما) تصور می کنند چون جذابیت های ظاهری و جنسی غرب را در برنامه های خود ندارند ناتوان از جذب مخاطب خواهند بود، اما تجربه به ما می گوید که در صورتی که کیفیت و محتوای برنامه ای فرهنگی (چه سریال، چه فیلم سینمایی، انیمیشن و…) تامین شود، مخاطب ایرانی هم استقبال خواهد کرد و حتی کودکان نیز به چنین برنامه هایی جذب خواهند شد. پخش مجموعه های تلویزیونی مانند مختارنامه و شوق پرواز  نشان داد که با اینکه این برنامه ها در بستری دینی و اسلامی ارائه شدند اما هیچ کم و کسری از مخاطب ندارند و بسیاری از کودکان در همان دوره پخش سریال مختار نامه در مهدکودک و مدرسه به اصطلاح خودشان «مختاربازی» می کردند. یا چندی پیش یکی از دوستان می گفت پسربچه کوچکش همان زمان که موفقیت های ایران در مسابقات وزنه برداری المپیک همه گیر شده بود، به او گفته: «بابا! یک عروسک اسباب بازی از حسین رضا زاده برام می خری؟ یک عروسک که وقتی شکمش را فشارش می دهی بگوید: یا اباالفضل!»

منابع:

  • صادق زاده، رقيه و مرتضی منادی؛ (1387)؛ جايگاه نمادهای هويت ملی در کتاب های درسی ادبيات فارسی و تاريخ دورۀ متوسطه: رشته علوم انسانی؛ فصلنامۀ نوآوری های آموزشی، سال هفتم، شمارۀ 27.
  • عباسی، حسن؛ (1392)؛ « از «پت‌ومت»، و «سوپرمن» تا «کلاه‌قرمزی» و «شکرستان» نقل شده در سایت علوم اجتماعی اسلامی ایرانی به آدرس: http://ejtemaee.ir/1392/05/30939.html
  • میرزایی، حسین؛ (1392)، «نورون های خاموش»؛ نقل شده در وبلاگ «کلمح البصر» به آدرس: http://hmirzaei.ir/?m=139205

۱ دیدگاه

    روح اله زیدی :

    بسیارمفیدوارزنده بود.مراازمقاله های جدیدباخبرکنید.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه