مفاهیم جامعه شناختی سوره حمد: اصالت جامعه

زمان انتشار: ۰۱:۰۹ ۱۳۹۱/۰۵/۲۱

ما فقط تو را می پرستیم و فقط از تو یاری می جوییم. ما را به راه درست راهنمایی کن!
عبادت جمعی، اقرار جمعی و دعای جمعی! اهداف و ائده آل های جامعه و باورهای جامعه!
آیات این سوره با فعل های (نعبد، نسعتین، اهدنا) جمع آمده است در صورتی که می توانست مفرد بیاد. پس می توان این برداشت را کرد که اصالت با جمع و جامعه است. مسیر درست نیز با گروه ها و جامعه ها تعریف شده است نه با افراد، نیامده فردی که به او نعمت داده ای و .. .
سوره حمد تنها سوره ای است که باید در هر رکعت نماز خوانده شود و اگر اهمیت نماز جماعت در اسلام را در نظر بگیریم، این روح جمعی بیشتر احساس می شود و در نماز جماعت است که این آیات به صورت کامل معنا پیدا می کنند.

بسم
الله الرحمان الرحیم

قرآن
کریم مهمترین متن دینی و اصیل مسلمانان است. قرآن دارای ویژگی ها، ابعاد و مفاهیم
متعددی است.  بسیاری از محققان علاقه مند
به قرآن، از دریچه رشته تخصصی خود به تحقیق در قرآن پرداخته و تالیفات متعددی
ارائه نموده اند. در حوزه علوم اجتماعی نیز کتابها و مقالات خوبی اما انگشت شمار وجود
دارد. اما با توجه به مفاهیم اجتماعی بلند و عمیق قرآن به نظر می رسد ظرفیت های
بسیاری برای تحقیق و بررسی در این حوزه وجود دارد که نسبت به سایر رشته ها نحیف تر
است.

یادداشت
مختصر ذیل تلاشی مقدماتی در این مسیر می باشد. نظرات اساتید، محققان و خوانندگان
گرامی می تواند به اصلاح و تکمیل حرکت در این مسیر کمک کند.

با
نگاه علوم اجتماعی می توان از جهات مختلفی با قرآن مواجه شد. این نوشتار به دو
جنبه ذیل محدود می شود:

        
جستجو
و شناخت مفاهیم و معانی اجتماعی قرآن

        
تاثیرات
اجتماعی قرآن و تلاوت آیات آن

با
توجه به اهمیت سوره مبارکه حمد و نیز شروع قرآن کریم با آن، آیات و مفاهیم این
سوره انتخاب و مورد بررسی قرار می گیرد.

بسم
الله الرحمان الرحیم:

این
آیه دارای نکات و ظرایف بسیاری است که جادارد در یادداشتی به صورت جداگانه به آن پرداخت.

الحمد لله رب العالمین:

        
پرورش،
رشد و تعالی جامعه بدست خداوند است و توسط او انجام می شود.

        
عالمین
می تواند واژه جامعه شناختی معادل جامعه جهانی باشد البته با در نظر گرفتن بخش مهم
آن یعنی انسانها.

        
رشد،
پرورش، توسعه و شکوفایی استعدادها امری مهم و لازم است. زیرا به عنوان اول چیزی
بیان شده که برای آن باید از خداوند تشکر کرد.

مالک
یوم الدین:

        
خداوند،
فرمانروای روز قیامت یا روز قضاوت و دادن پاداش و تنبیه است، پس همه (جامعه) در
نهایت باید در برابر خداوند پاسخگو باشند و در دادگاه او محاکمه خواهند شد، پس در
نهایت اوست که پاداش و جزا می دهد. پس همه توجهات باید به او باشد و معیارها باید
بر اساس آن مشخص شود.

ایاک
نعبد:

        
عبد
به معنای گوش به فرمان است. پس جامعه فقط گوش به فرمان یا اصطلاحا بنده حلقه به
گوش خداوند باید باشد.

        
هم
اعتقاد به اینکه «فقط تو را باید پرستید» را بیان می کند و هم اظهار انجام یک عمل
است.

ایاک
نستعین:

        
همانطور
که گفته شد چون خداوند پرورش دهنده است پس کمک و یاری در همه امور را باید فقط از
او خواست.

ایاک
نعبد و ایاک نستعین:

        
اول
اقرار جمعی به یکسری اعتقادات، باورها و اعمال و و رفتار و مناسک جامعه است.

اهدنا
الصراط المستقیم:

        
بعد
دعای جمعی است برای حرکت جامعه در مسیری درست. و در ادامه

صراط
الذین ..:

        
تعریف
مسیر درست: مسیر جوامعی که به آنها نعمت داده ای، نه جوامعی که بر آنها غضب (سختی
و مصیبت و عذاب) کرده ای و نه جوامع گمراه.

        
از
نکته قبلی و آیات پیشین می توان این برداشت را کرد که هدایت و پرورش جمعی است نه
فردی.

        
هدایت
یا هدف جامعه، بهره مندی از چیزهای خوب(نعمت) و دوری از چیزهای بد است.

        
دین
و دنیا یا دنیا و آخرت چیزهای جدا و متناقض یا متنافر با هم نیستند بلکه اگر دنیا
را به معنای بهره مندی از خوشی ها و لذت ها تعریف کنیم، نتیجه هدایت همان می شود.
پس هدف خداوند و قرآن، هدایت جامعه به معنای معنوی و آخرتی صرف نیست بلکه به معنای
مسیر درست و خوب و مطلوب و رسیدن به خوشی و بهره مندی از کلیه نعمات(لذات) در دنیا
و آخرت است.

ظ      با توجه به این آیات جامعه به سه دسته(نوع) تقسیم می شود:

1-      جوامعی که در مسیر راه درست هستند و خوشبخت و
بهره مند از نعمات خداوند هستند.

2-      جوامعی که مورد خشم خداوند که همان شرایط
عذاب، سختی، محرومیت است.

3-      جوامعی که گمراه هستند.

 نکته اساسی: اصالت جامعه

همه
این آیات با فعل (نعبد، نسعتین، اهدنا) جمع آمده است در صورتی که می توانست مفرد
بیاد. پس می توان این برداشت را کرد که اصالت با جمع است و جمع بر فرد ارجحیت
دارد. مسیر درست نیز با گروه ها و جامعه ها تعریف شده است نه با افراد، نیامده
فردی که به او نعمت داده ای و .. .

تاثیرات
اجتماعی خواندن سوره حمد:

این
آیات بر اساس گفته خود قرآن معادل کل قرآن هستند و در احادیث نیز بر اهمیت و
جایگاه بلند آنها تاکید فراوان شده و شاهد آن نیز لزوم خواندن آن در هر رکعت نماز
است.  از جمع بندی مطالبی که در قران و
حدیث در رابطه با این آیات آمده و جایگاه آن در عبادات این نتیجه حاصل می شود که
سوره حمد، شعار دین اسلام است. شعار به معنای خلاصه کلیه اعتقادات و باورها و
اهداف و ..  . شعاری که باید روزانه چندین
بار تکرار شود.

پس
لزوما کلیه مطالب بیان شده در یک مسلمان بر اثر تکرار فراوان درونی و نهادینه می
شود.

در
اینجا اهمیت روح جمعی این شعار بیشتر مشخص می شود. اگر اهمیت نماز جماعت را به
مطالب بیان شده بیافزاییم، این روح جمعی بیشتر احساس می شود و در نماز جماعت است
که این آیات به صورت کامل معنا پیدا می کنند.

عبادت
جمعی، اقرار جمعی و دعای جمعی! اهداف و ائده آل های جامعه و باورهای جامعه!

این
آیات نوعی تعلق به جامعه را در افراد به وجود می آورد و آنها را از فردیت خود به
جامعه ارتقاء می دهد. در آنها دغدغه جامعه ایجاد می کند.

یکی
از مهمترین بنیان ها و آموزه های اسلام همین فراتر بردن انسان از فردیتش به جماعت
است. امر به معروف و نهی از منکر، جهاد، حکومت، عبادات جماعتی و .. شواهد این
موضوع می باشند.

البته
می توان این بحث را نیز بیان داشت که اصالتا و طبیعتا انسان در جامعه معنا پیدا می
کند و حتی برخی ریشه کلمه انسان را از انس به معنای همراه شدن و آرامش گرفتن با
دیگری دانسته اند.

انسانها
در ابتدا نیز در جماعت بوده و هویت خود را در جمع دیده اند و اصالت همیشه با جامعه
و گروه و قبیله بوده است و در دوران کنونی و گسترش مدرنیته فردیت و هویت فردی و مستقل
از جامعه دارای اصالت شده و از جامعه اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه