جایگاه« امر به معروف و نهی از منکر» به عنوان یک « نهاد»

پدیده ”شهید علی خلیلی/۱۹ ساله“

نویسنده:

منبع: فیلوجامعه شناسی

زمان انتشار: ۱۸:۴۳ ۱۳۹۳/۰۱/۱۷

زنجیره مسائلی که به شکل‌گیری پدیده ”شهید علی خلیلی/۱۹ ساله“ منجر شد، نشان می‌دهد که شکل‌گیری نهاد «امر به معروف و نهی از منکر» بی‌فرجام مانده است، و این نهاد، به عنوان یک «نهاد»، یعنی رویه‌ای تاریخ‌مند ورای خواست فردیت‌های خاص، هنوز در انقلاب اسلامی تحقق نیافته است. این را می‌شود در آخرین جمله‌ای که پدیده ”شهید علی خلیلی/۱۹ ساله“ برای رسانه‌ها گفت، فهمید: «هیچ‌کس پشت آدم نیست، فقط خدا هست که پشت شما می‌ایستد»

قضیه

■    پدیده ”شهید علی خلیلی/۱۹ ساله“، از آن بابت یک ”پدیده“ بود که از آغاز ماجرای مضروب شدن ایشان در تیرماه ۱۳۹۰، تا روز یکشنبه، سوم فروردین‌ماه ۱۳۹۳ که به شهادت رسید، آیینه‌ای شد که بسیاری از مسائل این جامعه را منعکس کرد. از دخترانی که از آزادی خود برای ول‌گردی شبانه استفاده می‌کنند، از پسرانی که از آزادی خود برای دختربازی استفاده می‌کنند، از مدیران نوزده…، نوزده…، نوزده… بیمارستانی که از آزادی خود برای نپذیرفتن بیماران رو به مرگ استفاده می‌کنند، و از…

■    شهید علی خلیلی، طلبه جوان ۱۹ ساله‌ای که برای دفاع از دو دختر، به کمک رفته و مضروب شده بود، همان جوانی است که ۱۹ بیمارستان درمان او را قبول نکردند و بعد از سکته مغزی و در کما رفتن، خداوند به او جانی دوباره داد تا ۲ سال دیگر چشم در چشم مردم شهر راه برود تا شاید کسی خجالت بکشد! اما… ضاربان یا الآن دیگر باید گفت قاتلانش آزادند و او بعد از ۲ سال نمایش مظلومیت و محجوریت امر به معروف و نهی از منکر، به فیض شهادت نایل شد.ریشه‌یابی قضیه…
■    انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷/۱۹۷۹، بویژه از آن جهت یک رویداد فوق‌العاده مهم در تاریخ ایران محسوب می‌شود، که روحانیت در جریان آن، از یک حصر عبور کرد، و وارد یک مرحله تازه تکاملی شد. روحانیت، تنها بر به ثمر رساندن انقلاب بسنده نکرد، بلکه سعی نمود تا میراث انقلاب را هم هدایت کند و جامعه را به سمت استقرار نهادهای مد نظر دین اسلام راه ببرد، شاید، رفته رفته، الگویی از جامعه اسلامی صورت ببندد.
■    زنجیره مسائلی که به شکل‌گیری پدیده ”شهید علی خلیلی/۱۹ ساله“ منجر شد، نشان می‌دهد که شکل‌گیری نهاد «امر به معروف و نهی از منکر» بی‌فرجام مانده است، و این نهاد، به عنوان یک «نهاد»، یعنی رویه‌ای تاریخ‌مند ورای خواست فردیت‌های خاص، هنوز در انقلاب اسلامی تحقق نیافته است. این را می‌شود در آخرین جمله‌ای که پدیده ”شهید علی خلیلی/۱۹ ساله“ برای رسانه‌ها گفت، فهمید: «هیچ‌کس پشت آدم نیست، فقط خدا هست که پشت شما می‌ایستد. من در آن لحظه هم که با آن‌ها درگیر شدم، به هیچ‌کس امید نداشتم، فقط به عشق لبخند حضرت آقا جلو رفتم». این جمله را گفت و دیگر تا شهادت، با هیچ میکروفونی سخن نگفت، شاید به این خاطر که این جمله، معجزه‌گون، به عنوان آخرین جمله او به یک آموزه ماندگار جامعه‌شناسی انقلاب اسلامی تبدیل شود. این که نهاد «امر به معروف و نهی از منکر»، به عنوان یک «نهاد»، هنوز در انقلاب اسلامی تحقق نیافته است.
■    تصور این بود که مجموعه‌ای از نهادهای مدرن، از آموزش و پرورش و صدا و سیمای جمهوری اسلامی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و… تبلورهای نهادی آموزه امر به معروف و نهی از منکر هستند، ولی پدیده ”شهید علی خلیلی/۱۹ ساله“ نشان داد که نهاد «امر به معروف و نهی از منکر» امری علی حده است که باید بر مبنای دستور صریح متن مقدس، وَلْتَکن مِّنکمْ أُمَّةٌ یدْعُونَ إِلَى الْخَیرِ وَیأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَینْهَوْنَ عَنِ الْمُنکرِ وَ أُوْلَـئِک هُمُ الْمُفْلِحُونَ (آل‌عمران/ ۱۰۴)، «جداگانه»…، «جداگانه»…، «جداگانه»…  تأسیس شود.

از یک دید وسیع‌تر…
■    از یک دید وسیع‌تر، تاریخ نهضت‌های اسلامی صد و پنجاه سالۀ اخیر در ایران، یک نقیصه را در رهبری روحانیت نشان می‌دهد و آن این که روحانیت، نهضت‌هایی را که رهبری کرده تا مرحله پیروزی ادامه داده، و از آن پس، ادامه نداده و پی کار خود رفته و نتیجه زحمات او را دیگران برده‌اند. مشروطیت ایران را روحانیت به ثمر رسانید، اما آن را ادامه نداد و بهره‌برداری نکرد، و لذا، طولی نکشید که یک دیکتاتوری خشن روی کار آمد و از مشروطیت جز نام باقی نماند. بلکه تدریجاً در مردم سوء ظن پدید آمد که اساساً رژیم مشروطه بهتر بوده است و مشروطیت گناه است. اگر روحانیت، در شکل‌دهی به نهاد امر به معروف و نهی از منکر عقب بنشیند، آن گاه شاید…
■    در این دید وسیع‌تر، انقلاب اسلامی بدون نهاد ویژه امر به معروف و نهی از منکر، به تجربه و عبرت تلخ دیگری تبدیل خواهد شد. بسیاری از ضعف‌های مشهود در پروژه انقلاب اسلامی، محصول نبود چنین نهادی است. مهم‌ترین معضل امروز کشور ما، یعنی مفاسد اقتصادی و سیاسی که از مفاسد فرهنگی و مدنی بسی مهم‌تر است، حاصل نبود ساز و کار نهادی امر به معروف و نهی از منکر مردم به دولت‌مردان، و مردم به مردم است. بی‌گمان، آن‌چه امروز ما را در برخورد با موضوعی مانند تحریم‌ها، تا این حد ناتوان کرده است، مفاسد اقتصادی و سیاسی است.
■    از یک دید وسیع‌تر، این فکر تازه که نهاد امر به معروف و نهی از منکر، به مجموع ساز و برگ نهادی فعلی انقلاب اسلامی افزوده شود، پر کننده بسیاری از خلأهای پروژه انقلاب اسلامی است. نهاد امر به معروف و نهی از منکر، باید در همه ابعاد (۱) اقتصادی و (۲) سیاسی و (۳) فرهنگی و (۴) مدنی، و در تمام سطوح (۱) مردم به مردم، (۲) مردم به دولت‌مردان، و (۳) دولت‌مردان به مردم راه‌اندازی شود.
■    از یک دید وسیع‌تر، این فکر تازه، نه تنها ضامن تداوم رهبری دینی بر جنبش مردمی بلکه همچنین ناظر بر اشراف علما بر دستاوردهای این جنبش بود، حاصل تجربیاتی است که علما از تاریخ یک و نیم قرن اخیر اندوخته‌اند و نیز از تحول در دیدگاه سیاسی آن‌ها حکایت می‌کند. بهترین عنوانی که می‌توان بر کل این فرآیند نهاد، ”احیای دین“ است (همراه با برداشت‌های آزاد از شهید مرتضی مطهری و دکتر حمید عنایت).

۴ دیدگاه

    اصل 8 قانون اساسی مربوط به همین مسئله امر به معروف و نهی از منکر است. ولی مشکل اصلی این است که سازوکار عملکرد چنین نهادی دقیقا به چه شکلی باید باشد؟ مشکل ما این است که نمی دانیم «چگونه» باید این نهاد عمل کند. بحث بر سر لزوم وجود چنین نهادی تکراری است. کسی – از جمله نویسنده محترم این مطلب- تا حالا به این سوال نداده که مثلا امر به معروف مردم به مردم چگونه باید باشد و یا مردم از چه طریقی و به چه شکلی باید حکومت را امر به معروف و نهی از منکر کنند.
    باید از بحث لزوم وجود چنین نهادی فراتر رفته و به چگونگی عملکرد آن بپردازیم

    لعیا :

    جناب دکتر حاجی حیدری در تحلیل قضیه اشاره ای هم دارند به «دخترانی که از آزادی خود برای ولگردی شبانه استفاده می کنند» ، ایشان دکترای جامعه شناسی دارند ولی این باعث نشده تا درک عمیق تری از زیرساخت های فرهنگی جامعه و اندیشه خود پیدا کنند که تا چه حد به تفکرات مردسالاری آمیخته است. از دیدگاه ایشان حضور دختران و زنان شب هنگام در خیابان بیجا و مصداق ولگردی است و هر دختر عاقل یا نجیبی به اقتضای عقل سلیم نباید خودش را در چنین موقعیت خطرسازی قرار دهد. پسرهای جوان ماجراجو هم مثل دکترِ جامعه شناسی خوانده فکر کردند و به خود حق دادند تا مزاحم این دختران نادان یا نانجیب شوند که جوان دیگری به دفاع برخاست و متاسفانه مجروح و سرانجام به شهادت رسید.
    و البته که دکتر جامعه شناسی خوانده به خود زحمت نمی دهد اشاره ای کند به عدم امنیت برای زنان و کوتاهی نیروی انتظامی در حل معضل مزاحمت جنسی برای زنان. چون نیروی انتظامی هم مثل این دکتر جامعه شناسی خوانده و آن جوانان مزاحم فکر می کند دختر عاقل که نباید شب توی خیابون باشه.

      من :

      احساس میکنم شما کلا کج فهمیدی مطلب رو!
      طبق آمار، آسیب های اجتماعی و تعرض های فیزیکی و… به پسران، بسیار بیشتر از دختران است! دقیقا بر خلاف چیزی که فکر میکنیم و این نیز ارتباطی با بد بودن یا خوب بودن شب گردی ندارد!!
      همچنین جالب است بدانید در کشورهایی نظیر فرانسه، شما برای گشتن در شهر بعد از ساعت 9 باید دلیل موجهی داشته باشید، و الا جریمه و بازخواست خواهید شد… چرا؟
      چون تبعات هرگونه آسیب در شب گردی در نهایت متوجه نهادها و ساختارهای اجتماعی می شود و اگر مثلا در ایران نیز بیایند بعد از ساعت 9 را ممنوع کنند، باز داد شمای نوعی بلند می شود که چرا محدود کرده اید!! در حالی که کاملا منطقی و موجه است.
      خب دقیقا چرا باید شب گردی کرد؟ چه دختر و چه پسر؟

    لعیا :

    البته این یک یادداشت است نه مقاله علمی ولی با این حال کلی گویی جایی ندارد. اینکه می فرمایید آمار تعرضات به پسران بیشتر از دختران است، آمارِ کجاست؟ ایران؟ فرانسه؟ آمریکا؟ چه سالی؟ پسران و دختران مورد تعرض قرار گرفته در چه رده سنی بودند؟ تعرض در محیط خانه بوده و جزو آمار ازار جنسی کودکان محسوب می شده؟ منظور رابطه جنسی بزرگسالان با نوجوانان زیر 18 سال است؟ منظور تجاوز خیابانی است؟
    اینکه چنین قانونی در فرانسه باشد باعث حیرت بنده است، خوب است منبع بدهید. شاید با قوانین برخورد با فحشاء و زنان روسپی اشتباه کردید؟ بنده شخصا ساعت 12 شب توی پاریس قدم می زدم وهیچ مشکلی هم نداشتم و هرگز از دیگران هم نشنیدم که زنان این کشور احساس ناامنی کنند. این احساس امنیت دقیقا حاصل حضور پلیس قوی و قوه قضاییه مستقل و کارآمد است نه محدود کردن زنان در پوشش یا رفت و آمد و …. فتامل.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه