چه نیازی به اسلامی کردن دانشگاهها وجود دارد؟

زمان انتشار: ۱۸:۵۳ ۱۳۹۱/۰۲/۱

تا سخن از اسلامی کردن دانشگاهها به میان می آید، ذهن برخی از افراد به سمت اقداماتی چون تفکیک جنسیتی و بیشتر کردن دروس معارف و… می رود اما…

تا سخن از اسلامی کردن دانشگاهها به میان می آید، ذهن
برخی از افراد به سمت اقداماتی چون تفکیک جنسیتی و بیشتر کردن دروس معارف و… می
رود. متاسفانه اکثر افراد تکانی به خود نداده و قدری مطالعه نمیکنند تا حداقل
مفهوم این عبارت را درست متوجه شوند.

اگر بخواهیم مختصر و مفید به موضوع بپردازیم به دیدگاه
رهبر کبیر انقلاب در این باره رجوع می کنیم. نایب الامام خمینی فرمود: معنی
اسلامی شدن دانشگاه این است که استقلال پیدا کند و خودش را از غرب جدا کند و خودش
را از وابستگی به شرق جدا کند و یک مملکت مستقل، یک دانشگاه مستقل، یک فرهنگ مستقل
داشته باشیم. عزیزان من! ما از حصر اقتصادی نمی ترسیم، ما از دخالت نظامی نمی
ترسیم، آن چیزی که ما را می ترساند وابستگی فرهنگی است، ما از دانشگاه استعماری می
ترسیم، ما از دانشگاهی می ترسیم که جوانهای ما را آن طور تربیت کنند که خدمت غرب
بکنند.
 (صحیفه نور جلد7 صفحه187)

خلاصه حرف ایشان یک کلمه است و آن ” استقلال”
می باشد. وقتی سخن از استقلال میشود، باید در مقابل مبانی و اصولی که از آن مستقل
و جدا می شویم، اصول دیگری داشته باشیم که علوم خود را بر آن بنا کنیم. این شالوده
را اسلام به ما عطا کرده است. به همین جهت، برای استقلال یافتن از غرب باید
دانشگاه را اسلامی کرد.

برای درک ضرورت اصلاح دانشگاه و اسلامی کردن آن همین بس
که بدانیم سالانه میلیاردها تومان از بودجه مملکت و میلیاردها ساعت از وقت
گرانبهای جوانان کشور صرف دانشگاه می شود ولی نتیجه ای که از آن عاید می شود بسیار
کمتر از حد قابل قبول است. تعداد زیادی از کسانی که در ایران مجانی تحصیل کرده اند
به کشورهای غربی رفته و در آنجا مشغول به کار و تحقیق می شوند. بسیاری دیگر از
کسانی که در داخل کشور نیز استخدام می شوند در محیط کار به مقدار کمی از تحصیلات
دانشگاهی شان استفاده می کنند و بالاخره تعداد بسیار زیادی از فارغ التحصیلان هم
نه جذب بازار کار می شوند و نه توانایی خود اشتغالی در آنان ایجاد شده است.
بنابراین به شغلی کاملا” بی ارتباط به رشته تحصیلی شان روی می آورند. در این
بین تعداد زیادی مقاله
ISI نیز تولید میشود که بسیاری از آنها بیش از آن که برای ایران مفید
باشند برای کشورهای مدرن و صنعتی تر مفید است.

این روندی است که همه ساله در حال تکرار است و به نظر می
رسد تنها دلیل ادامه یافتن آن، کم بودن همت مسئولین، دانشجویان و اساتید است. هر
کسی به نوبه خود در این فرایند حیاتی و مهم نقشی دارد که به قدر کافی ایفا نکرده
است.

دانشگاه مبدا تمام تحولات است. این بدان معناست که اگر
بخواهیم جامعه را اصلاح کنیم، باید دانشگاه را اصلاح کنیم تا به تبع آن جامعه هم
اصلاح و اسلامی شود. تا زمانی که دانشگاه راکد باشد، نمی توان از جامعه انتظار
تحرک و پویایی داشت. حال که ضرورت اصلاح چنین سیستم غلطی بیان شد، به نکاتی در
مورد اصلاح این سیستم می پردازیم.

1.     
به نظر می رسد اساسی ترین گام در
اصلاح دانشگاهها، اصلاح علومی است که در این مراکز تدریس می شود. بخش زیادی از
علوم رایج در دانشگاهها از مبانی ایدئولوژیک باطل و غلطی برخوردارند که
اکثرا” در حوزه علوم انسانی جای می گیرند. تنها منبع خطا ناپذیری که می توان
به گزاره های آن در مورد مسائلی که عقل انسانی به آنها راه ندارد، صد درصد اطمینان
داشت، وحی است. بنابراین ضروری است که سیاست و اقتصاد و جامعه شناسی و… ما 
تحول یابند و به جای نظریات پوسیده دانشمندان غربی که برخی از آنها مناسب محیط خاص
خودشان بوده است و برخی دیگر نیز اساسا” باطل بوده اند، از مبانی وحیانی
استفاده شود.

2.     
هدف از ایجاد دانشگاه چیست؟ تربیت
نخبگانی برای اداره جامعه. هدف از اداره جامعه چیست؟ هدایت جامعه و مردم به بهترین
راه ممکن. بهترین راه ممکن کدام راه است؟ دیدگاههای مادی که زندگی انسان را در
همین عمر چهار روزه دنیا محصور می بینند،در این زمینه حرفی برای گفتن ندارند. در
اندیشه آنها هیچ هدفی برای خلقت تعریف نشده است و شما از هر راهی بروی همان راه
درست است. ولی اگر از دیدگاه دینی به مسئله بنگریم و قرآن را باز کنیم، می بینیم
که خالق انسانها هدف از آفرینش جن و انس را عبادت ا..ّ. معرفی کرده است. پس باید
جامعه را به سمتی هدایت کرد که نتیجه آن عبادت پروردگار را به دنبال داشته باشد.
این نکته ای است که در کلاسهای درس دانشگاههای فعلی( حتی بسیاری از دروس معارف) به
چشم نمی خورد و تنها فعالیتهای برخی از تشکلها، کانونها و هیئتهای دانشجویی است که
بخشی از جور سیستم غلط را می کشند.   

3.     
خداوند به عنوان سازنده انسان حق
دارد که چگونگی زندگی انسان را تعیین کند و انسان هم به عنوان مخلوق حق دارد که
خداوند نحوه چگونه زیستن را به او بیاموزد. اگر به گزاره های دین مبین اسلام نظری
بیاندازیم می بینیم که در همه زمینه های مورد نیاز انسان برای رسیدن به هدف خلقت،
اظهار نظر شده است. مثلا” انسان به خوردن، خوابیدن، پوشاک، مسکن، کشاورزی،
تجارت، روابط اجتماعی و… نیاز دارد. خداوند در تمام این موارد دستورالعملهای
لازم را از طریق نمایندگانش در قالب قرآن و احادیث ابراز داشته است. پس در دانشگاه
اسلامی باید به این موضوعات نگاهی دینی داشت و صرفا” به مطالعات تجربی اکتفا
نکرد.

4.     
هدف دانشجویان از تحصیل چیست؟
متاسفانه در شرایط فعلی بسیاری از دانشجویان اهداف محدود و ناچیزی مانند رسیدن به
شغل، پول، مقام، شان اجتماعی و… دارند. برخی از اساتید نیز به وظایف مهم خود
آگاه نیستند و آن چنان که باید و شاید احساس مسئولیت نمی کنند. مشاهده می شود که
برخی اساتید یک جزوه را سالهای سال تدریس می کنند و بدون هیچ تغییری همه ساله
مطالب را تکرار می نمایند. محیط دانشگاه باید طوری باشد که دانشجو در آن احساس
وظیفه کند. اگر درس می خواند، برای درس خواندنش هدف والایی متصور باشد. اساتید
دانشگاه باید روی دانشجویانشان اثرگذار باشند و خود را پدر آنان بدانند. باید غرور
ملی و دینی را به دانشجویانشان تزریق کند و روحیه خلاقیت و نوآوری را در آنها زنده
کنند.

5.     
دانشگاهها باید با حوزه های علوم
دینی ارتباط تنگاتنگی داشته باشند. در حال حاضر این ارتباط به حد کافی وجود ندارد
و مقصر آن هم فقط دانشگاهیان نیستند، بلکه برخی از حوزیان نیز کمکاری می کنند و در
این زمینه مسئولیتشان را انجام نمی دهند. علما و اندیشمندان اسلامی باید خود را
بیشتر به دانشگاهها نزدیک کرده و با پیدا کردن درک عمیقتری از فضای دانشگاه، برای
هر چه بیشتر اسلامی شدن آن تلاش و برنامه ریزی کنند. از این سوی نیز دانشجویان و
اساتید باید با حوزویان تعامل داشته و آنان را در ایفا کردن نقشهای خود یاری دهند.

ناگفته پیداست که انجام دادن چنین اموری نیازمند یک
متولی است. زیرا طرح بسیار عظیمی است و نیرو ، هزینه و زمان زیادی می برد. دانشجو
و استاد و مسئول و… همه باید احساس مسئولیت کرده و دست به دست هم بدهند تا
بتوانند از پس این مهم برآیند. شاید دلیل اینکه این امر هنوز پس از گذشت 31 سال از
انقلاب اسلامی به انجام نرسیده است همین عدم احساس مسئولیت و برنامه ریزی باشد.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه