کتاب جدید “علم دینی ” دکتر خسرو باقری

زمان انتشار: ۱۳:۳۱ ۱۳۹۰/۱۲/۱۹

خسرو باقری، نویسنده کتاب «علم دینی»: دین، مجموعه ای از پیش فرض های فلسفی گونه را به ما ارایه می دهد که اگر با دارا بودن آن ها سراغ شناخت واقعیت برویم، به نوعی از علم دینی می رسیم. بنابراین، علم دینی با قیچی کردن نظریات غربی برای جدا کردن بخش های اسلامی و غیراسلامی آن ها به دست نمی آید.

دکتر  باقری، عضو هیات علمی دانشکده روانشناسی دانشگاه
تهران و نویسنده این اثر، در گفت وگو با خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، عنوان کرد: این
اثر، گفت وگوهای من درباره علم دینی را با صاحب نظران این حوزه شامل می شود. دیدگاه
برخی از این افراد با نظرات من در چالش قرار گرفت و از همین رو، مباحثی علمی در این
اثر مطرح شدند.

وی افزود:
انگیزه تدوین این اثر را می توان جریانی دانست که در چند سال اخیر در حوزه علوم انسانی
کشور مطرح شده است. تحول علوم انسانی و بازتعریف آن بر مبنای اسلام، بحث داغ این روزهای
عرصه علمی ایران محسوب می شود. در گفت وگوهای این کتاب، بررسی کردم که آیا امکان داشتن
علوم انسانی اسلامی مانند روانشناسی اسلامی وجود دارد یا این عناوین، ترکیب هایی بی
معنایند. بررسی این مساله، امری ضروری و پیچیده است و ما نیاز داریم که از طریق رفع
سوءفهم ها، راهی عملی و معنادار برای حل این مساله پیدا کنیم.

وی مصطفی
ملکیان، علی پایا، حاتم قادری، عباس نبوی، مهدی گلشنی و حجت الاسلام مهدی میرباقری
را از جمله کارشناسانی معرفی کرد که در کتابش با آن ها گفت وگو کرده است.

باقری
افزود: دو نکته اساسی را درباره علم دینی مد نظر دارم که همین دو امر، محور برخی چالش
های این کتاب قرار گرفته اند. من در عرصه علم دینی با دو مبحث مخالفم. نخست آن که علم
دینی را نمی توان به صورت استنباطی به دست آورد، به این معنا که نمی توان علوم انسانی
اسلامی را از راه استنباط و تفسیر متون دینی سامان داد. انتخاب این راه، سرانجامی جز
بن بست ندارد، زیرا علوم انسانی در پی شناخت واقعیت هایند. این فرآیند، پیچیدگی های
بسیار دارد و بنابراین، نمی توان با یک تفسیر ساده از متون اسلامی به آن دست یافت.

باقری
به رویکرد دیگری در تبیین علوم انسانی اسلامی اشاره کرد که به زعم وی اشتباه است. وی
گفت: عده ای بر این باورند که می توان علوم انسانی معاصر را تفسیر کرد تا نقاط اشتراک
و اختلاف آن را با اسلام دریافت و سپس نقاط مورد وفاق آن با اسلام را علوم انسانی اسلامی
قلمداد کرد. این در حالی است که هر نظریه ای ساختار خاص خود را دارد و نمی توان با
قیچی به جانش افتاد و بخش هایی از آن را پذیرفت و بخش های دیگری از آن را رد کرد. من
به طور کلی با ایدئولوژیک شدن علوم مخالفم اما این امر به آن معنا نیست که به علوم
انسانی اسلامی اعتقادی ندارم.

وی توضیح
داد: من با دیدگاه های پوزیتیویستی(تحصیل گرایی یا اثبات گرایی) که معتقدند دین هیچ
نسبتی با علم ندارد، مخالفم زیرا این دیدگاه ها تنها بر پایه مشاهدات شکل می گیرند.
من بر این باورم که دین، مجموعه ای از پیش فرض های فلسفی گونه را به ما ارایه می دهد
و ما با همین پیش فرض ها به سراغ شناخت واقعیت ها می رویم و نظریه پردزای می کنیم.
آن چه را از این جست وجو حاصل می شود  می توان
نوعی علم دینی دانست.

باقری
درباره دیدگاه ایدئولوژیکی درباره علم گفت: این تفکر به طور ضمنی در جامعه ما طرفدارانی
دارد. این افراد فهم خودشان از دین را به عنوان مسلمات در نظر می گیرند و آن را چارچوب
قلمداد می کنند. این رفتار، همان برخورد ایدئولوژیک با دین است و به این معناست که
مسلمات ذهنی مان را چارچوبی برای فعالیت های علمی قرار دهیم.

عضو
هیات علمی دانشگاه تهران، درباره فرآیند شکل گیری علم دینی گفت: پیش فرض های فکری و
فرهنگی، فهمی را برای ما به وجود می آورند که این فهم، فرضیه های را ما در مواجهه با
واقعیت تعیین می کند. فهم با دارا بودن دو جنبه، علم دینی را برای ما به ارمغان می
آورد. علم دینی هم ناظر به واقعیت هاست و هم بر پایه پیش فرض های دینی شکل می گیرد.
با این تعریف می توان تصور درستی از علم دینی به دست آورد که هم با تفسیرهای فلسفه
علم همخوانی دارد و هم این که دین را تنها منبع علم در نظر نمی گیرد.

باقری
در پایان گفت: کتاب «علم دینی» به زودی از سوی انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات
فرهنگی منتشر می شود.

لازم
به ذکر است پیش از این کتاب ” هویت علم دینی” از همین محقق و پژوهشگر از
سوی سازمان انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به چاپ رسیده است.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه