کچوئیان: در نگاه آوینی انقلاب اسلامی عصر رستاخیز جهانی است

زمان انتشار: ۱۸:۳۸ ۱۳۹۱/۰۲/۱۸

در تقسیم بندی های آوینی رنسانس، آغاز جاهلیت ثانویه است و انقلاب اسلامی عصر رستاخیز جهانی و در واقع شروع تحقق انتظار امامت است. انتظار امامت یعنی ما همیشه منتظر باشیم که این اتفاق بیفتد ولی بسته به این که چه درکی از زمانه داشته باشیم این انتظار در ما شکل های مختلفی پیدا خواهد کرد.

به گزارش تریبون مستضعفین به نقل از ستاد رسانه ای ایام
اندیشه انقلاب اسلامی، به همت بسیچ دانشجویی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
نشستِ «افق پس از گذار از غرب
_ غرب شناسی سید مرتضی آوینی» با حضور حسین کچویان، عضو هیأت
علمی این دانشکده و عضو شواریِ عالی انقلاب فرهنگی بعد از ظهر روز سه شنبه ساعت
۱۳:۳۰
در اتاق شورای مدیریت این دانشکده
برگزار شد
.

نشست «افق پس از گذار از غرب – غرب شناسی سید مرتضی آوینی» با
ایراد سوالی با این مفهوم که آیا می شود به شهید آوینی به عنوان یک متفکر، نظریه پرداز
و یک غرب شناس حرفه ای نگاه کرد؟ گویا شهید آوینی از ساحت نظر فراتر رفته و دست به
کار شده، مثلا دوربین دست گرفته، فیلم ساخته و علاوه بر نظریه پردازی فعالیت هایی
داشته است، آغاز شد
.

کچویان پس از عرض تسلیت به مناسبت ایام فاطمیه (س) و شهادت سید
مرتضی آوینی با اشاره به شناخت و ارتباط دو نسل با شهید آوینی گفت: احتمالا من مثل
شما یا شما مثل من با آوینی ارتباط پیدا کردیم. یعنی آوینی را بیش از این که به
عنوان یک متفکر یا صاحب نظر یا کسی که می نویسد، بشناسیم با کارهای تصویری أش آشنا
شدیم و در خلال فعالیت هایش او را بیشتر شناختیم
.

وی با طرح سوالی در ذهن خویش از شخصیت و فهم شهید آوینی و
تاثیر وی به عنوان اندیشمند، تصریح کرد: سوابق یا نوع اطلاعاتی که از ایشان وجود
داشت تا قبل از برخی فعالیت هایش مثل کار در مورد بشاگرد یا بعدها مثل روایت فتح
نشان نمی داد که وی شبیه به اهل نظران باشد یا شبیه به کسانی که به طور معمول حوزه
کارشان را فکر و اندیشه قرار می دهنئ، در این مسیر حرکت خویش را ادامه می دهند،
متحول می شوند و عمر می گذرانند
.

عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران با گذری به
زندگی نامه، شخصیت و تیپ شهید آوینی ادامه داد
:
ما ایشان را در مجموعه صاحب نظران
یعنی کسی که قله است و تامّ و تمام در زمینه فکر و اندیشه متمرکز شده باشد ندیده ایم
و نمی بینیم
.

وی با اشاره به تجربه سید مرتضی آوینی در عرصه هنر و تفکر گفت:
اهل هنر معمولا شیوه ورود و خروجِ شان به مسایل از طریق فکر نیست یعنی اهل فکر و
فلسفه در مورد ماهیت هنر که به میزان بسیاری اعطایی است، صحبت کردند البته با
وجودی که دست شخص در آن دخیل نیست و خودِ فرد توانایی پرورش آن را دارد اما اصل و
مایه امر هنرمندی در هر زمینه ای با آن شخص است
.
کچویان در ادامه افزود: معمولا اهل
هنر خیلی با نظر همراه نیستند ولی شهید آوینی، اهل هنری بود که در او و فراتر از
او عمق پیدا کرده بود
.

حقیقت راحت به دست می آید، هر کسی که بخواهد می تواند به دست
آورد از طریق خودش هم می تواند به دست آورد
.

وی با بیان نکته جالبی از صحبت های شهید آوینی در مورد خویش،
مبنی بر تایید ویژگی های خاص اهل هنر می گفتند: من یک راه های رفته ای را رفته ام
و در هیچ کدام از این راه ها به جایی نرسیدم و هر چه که به دست آوردم، بیرون از
دانشگاه به دست آوردم
.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تیپ شهید آوینی در
مقایسه با دیگر صاحب نظران گفت: بسیاری از مقولاتی که ایشان درگیرش شده محصول سیر
و سلوک شخصی اوست. یعنی آدمی از ابتدای زندگی أش از زمانی که خودش را شناخته دنبال
حقیقت بوده، و به قول آوینی، بازی های متفاوتی را کرده، حرف های بی ربطی زده و
اداهای عجیب و غریبی درآورده، نیچه ای شده و سبیل نیچه ای گذاشته، مارکسیست شده و
سبیل مارکسیستی گذاشته و در نهایتا یک جایی این ها را رها کرده و خودش مسیرش را یافته
و از آن جا به بعد شروع به پروا کردن آن حقیقت در درون خودش شده و ظاهرا هم سال های
اول انقلاب است
.

وی ادامه داد: درک، آشنایی و ورود شهید آوینی به زبان، متون و
فعالیت های غربی، خروجی کار بسیار متفاوتی را به همراه داشته است. یعنی شما از
وجود انواع نقدها نسبت به غرب آگاهید و بسته به این که کجا قرار بگیرید، نقدتان
خیلی متفاوت خواهد شد و نقد آوینی یکی از رادیکال ترین نقدهاست
.

کچویان در ادامه گفت: با مشاهده تاریخ غرب از روسو – از اواسط
قرن هجدهم – نقد غرب شروع شد اما به صورت مشخص با سوسیالیت ها، سپس مارکسیست ها
اتفاق افتاد و بعد از آن جریان های انتقادی در مسیر نقد است
.

وی با اشاره به انعکاس مسیر نقد در فوکو اظهار داشت: فوکو به
معنای خاص انتقادی نیست. یعنی فرانکفورتی نیست ولی در جمع جریان های نقدی به این
معنا قرار می گیرد. کشش این نوع نقد ریشه در نقد مارکسیستی دارد. نقد مارکسیستی
نقد دو آدمی است که با هم در یک مسیر نسبت به غرب می روند و یکی از آن ها به دیگری
می گوید تو نسبت به حقیقت غرب خیانت کردی. نقد مارکسیستی نقد علیه غرب نیست، نقد
له غرب و عمق بخشی به آن است
.

عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران مهم ترین
مساله نقد مارکسیستی، نقد فرانکفوریتی ها تا چپ ها و فوکو را الزامِ سیستم ها و
نابودی آزادی ما دانست و افزود: آزادی یعنی حقیقت نفسانی و سوژه ای که هر طور
خواست، باشد. در نهایت این نقد به نقد عقل و علم هم می رسد. چون علم هم مسوولیت هایی
برای انسان ایجاد می کند
.

وی با بیان این که اگر قبول کردیم حقیقت وجود دارد بنابراین
حقیقت هم مقیّدکننده است، ادامه داد: نقد اخیر فوکوای ها در واقع نقد حقیقت برای
رهایی انسان از آن است. البته نقدهایی در سنت گراهای خود غرب هست مثل اشتراوس تا
آرنت یا دیگرانی که وارد آن نمی شوم.آوینی با اطلاع از این ها و به دلیل سوابق
روشنفکری و درگیری هایی که قبل از رسیدن به حقیقت داشته، آن ها را می فهمیده است
.

کچویان در ادامه ابراز داشت: شهید آوینی، در یک جایی نقطه ای
بسیار متفاوت می یابد و از آن جا رنگ و بوی زندگی أش تغییر می کند. انقلاب برای
ایشان یک حادثه خیلی بزرگ و عجیبی تلقی می شده است، تا آن جا که کل نگاهش به جهان
هستی، آینده و گذشته را براساس این رخداد تنظیم می کند. رخدادی که به عنوان یک
رخداد بسیار مهم در رستاخیز جهانی از آن یاد می کند
.

وی ادامه داد: وقوع انقلاب در سال ۵۰ و ایجاد تحولی عظیم در شهید آوینی، او را به حدی تغییر داد که
به رادیکال ترین شکل ممکن، ناقد غرب می شود. البته ما در جست وجویِ بیان اشکالات
نقدش نیستیم. در کلیت این نقد، بعضی از مایه های تعبیری اندیشه او با این فکر
سازگار است ولی در این جا به طور مشخص با این تحول، معنایی کاملا متفاوت پیدا می کند.
یکی از نکات مهم تفکر شهید آوینی در باب تمدن غرب با مفهوم گذاری و معنایی کاملا
دینی همراه با احادیث، روایات قرآنی سازگار می شود
.

کچویان منظور از مرحله گذار را در مفهوم معمول میان روشنفکران،
گذر از وضعیت موجود به وضعیت غرب دانست و تاکید کرد
:
بسیاری از آن هایی که حرف از مرحله
گذار می زنند، صبح تا شب، خیلی از نظریه های تک خطی تاریخ را رد می کنند اما در
عمل، اهل غرب و آن کسانی که به تجدد تعلّقِ خاطر دارند، همچنان در آن چارچوب می اندیشند.
ممکن است صورت ظاهری قضیه آن نباشد ولی از آن جهت که ساختارها و شکل موجود در غرب،
نهادهای آن عطف قرار می گیرند و وقتی می خواهند وضع ما را ارزیابی کنند، اگر عین
خودشان باشیم می گویند خوب است، اگر عین خودشان نبودیم بد هستیم
.

وی ادامه داد: اهل غرب همچنان در همان نگاه خط و تاریخی قرن
هجدهم هستند به این معنا که یک تاریخ واحدی را برای بشریت می دانند که این تاریخ
یک نقطه مطلوب واحد هم بیشتر ندارد و آن نقطه مطلوب هم خود غرب است. یک نقطه
ابتدایی دارد که آن نقطه توحش است و یک نقطه نهایی دارد. حالا ممکن است آن مکانیزم هایی
که در فلسفه تاریخ قرن هجدهم آمده نقدش کنند ولی این آخری را نقد نمی کنند. این
آخری که وضعیت ما را به عنوان یک وضعیت سنتی و وضعیت متعلق به آن مرحله بدلی یا
توحش است مطلوب نمی دانند و مرحله نهایی که غرب هست آن را خوب می دانند. یعنی کسی
که صبح تا شب از دموکراسی، مدیریت ها، رسانه ها، اقتصاد غرب و از سرمایه داری و
تجربه موفقیت هایش می گوید و چیزهایی که صبح تا شب در روزنامه ها و مجلات و سخنرانی ها
ممکن است بشنوید و می شنوید با این مضمون است که به این فصل تاریخ اعتقاد دارد
.

وی با بیان اینکه گذار برای شهید آوینی یعنی انتظار، ادامه
داد: فلسفه تاریخ غرب را باید بسیار اهتمام ورزید، چرا که اعتبار کلِّ تمدن، در
درون این فلسفه تاریخ شکل گرفته است. شهید آوینی با این مفهوم و گذار کار دارد ولی
در یک مفهومی کاملا به معنای موعودگرایانه به این مساله فکر می کند. موعودگرایی او
از نوع موعودگرایی شیعه است. همین کل تفکر و اندیشه آوینی را رنگ و بوی دیگری می بخشد
که خاصِّ اوست. البته پس از قرن چهارم هجری در حال انتظار پس از غیبت هستیم اما از
نظر شهید آوینی این مفهوم در انتظار بودن در تفهیم یک واقعیت دیگری که واقعیت غرب
است یک معنای مشخص تری پیدا می کند آن هم انتظار بالفعل یعنی فعلیت یابی انتظار
است
.

شهید آوینی معتقد است ما مطابق احادیثِ مان، دوران جاهلیتِ
ثانویه زندگی می کنیم و مظهر تامّ و تمام جاهلیت ثانویه غرب، همان تجدد است
.

کچویان ادامه داد: مطابق فهم شهید آوینی در طول تاریخ، ما هبوط های
متعددی داشتیم. هبوط اولیه که با حضرت آدم (علی نبینا و آله وعلیه الصلاه و
السلام) محقق شد اما بعدها هبوط های متعددی اتفاق افتاد که با تعبیرهای شهید آوینی
هبوط تام و تمامی است یعنی از آن پایین تر دیگر امکان تنزّل نیست و از آن بیشتر
دیگر امکان بعد از حق وجود ندارد
.

وی در ادامه افزود: هبوط چطور تحقق پیدا می کند؟ هبوط از طریق
نگاه به خود تحقق پیدا می کند. قضیه حضرت آدم چه بود؟ خداوند به او گفت «لا تقربا
هذه الشجره» و آن ها به وسوسه شیطان که خیلی با وسوسه های دوران مدرن دارد، نزدیک
شدند و هبوط پیدا کرد. آن جایی که حضرت آدم تعقّل، اراده و خواست خودش را مدخل داد
و یک تصمیمی گرفت که آن تصمیم منشأ ظلمت و از دست دادن چشم بهشتی شد. از دست دادن
آن نگاهی که می توانست آن حق را ببیند و افتادن به آن وضعی که الان هست، شد
.

عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران در ادامه
تصریح کرد: هبوط به این دلیل اتفاق افتاد که طبق آیه
۱۲۰ سوره مبارکه طه و اعراف، شیطان گفت: یا این که «هل ادلک علی
شجره الخلد و ملک لا یبقی» و «قال ما نهاکما ربکما عن هذه الشجره الا ان تکونا ملکین
او تکونا من الخالدین» یک جاودانگی را به حضرت آدم بشارت داد و وسوسه اش کرد یا
دیگری هم پادشاهی و سلطنت مطلق
.

کچویان با اشاره به تحقق ظرفیت های شهید آوینی بر مبنای دلایل
و نشانه های هبوط گفت: آوینی در چارچوب فهمش از دوران تجدّد یعنی روزگاری که هبوط
به انتهای خودش می رسد، معتقد است که یکی از آن دلایل عمومیت سیطره غرب است. شاید
الان ما اعتقادمان این نباشد، بگوییم که غرب در یک زمینه هایی غلبه کرده و در یک
زمینه هایی غلبه نکرده که ظاهرا شهید آوینی معتقد به غلبه مطلق است. یعنی نه
سیاست، نه اجتماع، نه اقتصاد و نه فرهنگ استثنایی هم وجود ندارد
.

این استاد دانشگاه با اشاره به متعلق بودن جمهوری اسلامی به
همه جا و نه فقط ایران تاکید کرد: همین یک کاسه شدن این قضیه یعنی وحدت و یکپارچگی
که در بحث های جهانی شدن را خیلی ها معتقدند اتفاق نیفتاده ولی آوینی معتقد است که
اتفاق افتاده یعنی غرب اولین تمدنی است که جهانی شده و همه تمدن ها را در درون
خودش هضم و مضمحل کرده و این یکی از نشانه هاست چون ظهوری که قرار است اتفاق
بیفتد، برای تمام بشریت است یعنی وعده ای که داده شده، وعده خاص شیعه نیست وعده ای
برای کلِّ انسانیت است و به ارث بردن زمین به ارث بردن زمین است و مستلزم این است
که کل بشریت درگیر این قضیه شوند و این پیش زمینه واقع شده که کلِّ بشر درگیر این اتفاق
شود.این که ما به انتهای عصر جاهلیت رسیدیم جاهلیت ثانویه نه جاهلیت اولیه، مطابق
احادیث یا فهم دینی این جایش تجربیات یا مشاهدات شخصی است و یک مقدار زیادش هم
احتمالا به استناد متفکرین اگزیستانزیالیست و دیگران است چون از لفظ اضطراب بی اعتمادی
و بی اطمینانی زیاد استفاده می کند. یعنی این اوضاع و بحران های متعددی که در غرب
است، خصوصا از نوع وجود شناسانه اش دالِّ بر این می گیرد که نزدیک است. البته ممکن
است که یکی از آن ادله آن میلی باشد که به حرف های متفاوت و سخن های جدید و به یک
معنا رهایی بخش در غرب وجود دارد و براساس این فهم او گذار را به معنای بالفعل شدن
یعنی آغاز عصر ظهور می گیرد
.

رنسانس، آغاز جاهلیت ثانویه

کچویان خاطرنشان کرد: در تقسیم بندی های آوینی رنسانس، آغاز
جاهلیت ثانویه است و انقلاب اسلامی عصر رستاخیز جهانی و در واقع شروع تحقق انتظار
امامت است. انتظار امامت یعنی ما همیشه منتظر باشیم که این اتفاق بیفتد ولی بسته
به این که چه درکی از زمانه داشته باشیم این انتظار در ما شکل های مختلفی پیدا
خواهد کرد. اگر منتظر مسافری هستیم، از او گردوخاکی ببینیم اگر شوقی داشته باشیم
شدیدتر می شود و حالت هایی که به ما دست می دهد بسته به شرایطی که در آن فکر می کنیم
فرق خواهد کرد. چون ایشان معتقد است ما در چنین وضعی هستیم و آخرین تمدنی که ممکن
بوده مرتبه پایانی هبوط را محقق کند آمده و بشر یکپارچه شده و آن تمدن در حال
انحطاط است و به سمت مرگ می رود و شوقی نسبت به خیرات در آن به وجود آمده و … و انقلاب
اسلامی در او رخ داده است. انقلابی که با هیچ کدام از منطق های معمول این دنیا که
در حال فروریزی است، نمی خواند و گویی زنگ خروج و طبق بیاناتی که در احادیث است
نشانه های ظهور دیده شده و این فکر و کار آوینی را از همه جهات متفاوت می کند
.

وی با اشاره به یکی از نکات جالب و بسیار مهم در رابطه با
آوینی و مدرنیته تعبیر جاهلیت تئوریزه شده گفت: یکی از مصایب بشریت در عصر حاضر
همین قابلیت تئوریزه کردن آن است. یعنی همین که علوم اجتماعی انجام می دهد. بشر
همیشه این مفاسد را داشته است، عده ای می گویند این مفاسد در کشور خود شما هم هست،
از یک نظر این حرف درست است، هر چند که با تفحص دقیق این طور نیست. مثلا همیشه
مواد مخدر بوده، ولی از زمانی که ما می شنویم انگلیسی ها به چین رفتند و جنگ تریاک
شروع شد، انگلیسی ها چین را به تریاک مبتلا کردند، ولی تا پیش از این ما مخدر به
این معنا نداشتیم
.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان
این که در گذشته بشر زشتی های خود را تئوریزه و تبدیل به بهترین ها و خوب ترین ها
نمی کرد، تصریح کرد: مساله گلشیفته فراهانی یکی از مصداق کوچک از تئوریزه کردن است
که اساسی تر و عمده تر از این را فوکو و دیگران کرده اند. یک وقت کسانی برهنگی می کردند
ولی برهنگی را خیر، اعتلا و برتری نمی دانستند
.

وی با مثالی ادامه داد: زمانی آقای موسوی از من پرسید که این
هنرمندان کی هستند؟ گفتم هنرمندان همان مطرب ها هستند که آدم های حاشیه تمدن های
گذشته، چه در دربارها و چه جاهای دیگر، چه خنیاگر، چه رقاص، چه روحوضی خوان بودند.
این ها همیشه از در پشتی می آوردندشان و در مجالس عادی جایی نداشتند و در مجالس
تریاک و مشروب و
می رفتند. الان ببینید تئوریزه کردن هنرمندان را به کجا کشانده
که خودشان را اوج بشریت می دانند و هیچکس قابل قیاس با آنان نیست حتی اهل نظر
.

کچویان با اشاره به حدیثی از پیامبر گفت:
بعضی اوقات دین آوردن دلیل خاصی نمی خواهد،
یک حدیث برای حقانیت دین کافی است. چنانچه از حضرت رسول اکرم در بابِ نوع مواجه با
امر به معروف و نهی از منکر نقل کرده اند که می فرمایند: زمانی می رسد که شما نهی
از منکر و امر به معروف را رها می کنید، اصحاب می گویند واقعا این طور می شود؟ می گویند
بله، زمانی می رسد که شما امر به منکر و نهی از معروف می کنید. می پرسند، می شود؟
حضرت می فرمایند: بله. یعنی می دانید منکر است ولی امر به آن می کنید، یعنی مردم
را مبتلا و وادار می کنید. زمانی هم هست که شما معروف را منکر و منکر را معروف می کنید.
تمدن مدرن و جاهلیت تئوریزه شده این است
.

عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران در ادامه
افزود: پیامبران این همه زحمت کشیدند و چند هزار سال تلاش کردند که بشر را لباس
بپوشانند و مثل حیوان نباشد و عورت خود را بپوشانند ولی الان عورت را بیرون می اندازند
و جزء مراتب خیلی بالای رشد و پیشرفت به شمار می آورند. حتی در قالب تئوری هم این
کار را می کنند. مثل هیپی ها و جریانات مشخص تری از نچرالیست ها که برگشت به طبیعت
می کنند، مانند جریان سبز. طبق فکر روسویی تمام تمدن را مظهر عبودیّت و اسارت و
رها کردن آن را آزادگی می دانند و این مساله جزء تئوری های خیلی مهم است
.

کچویان با بیان این که یکی از مصایب ما این است که تکلیف ِمان
با غرب روشن نیست، گفت: غرب، دنیا را طوری کرده که متفاوت از نگاه غرب دیدن و
متفاوت از زندگی غربی زندگی کردن سخت تر است
.
شما تا چشم باز می کنید تماما چیزهایی
می بینید که از غرب آمده. زندگی ما اگر تجددی نشده تجدد مالی و تجددزده شده و
نتیجه آن که این قدر چیزهایی در زندگی ما هست که همه شر است و ما اصلا نمی توانیم
راجع به شر بودن آن فکر کنیم. راه ورود به این معنا و در واقع مسیر نجات هم همین
است این که شما نسبت به غرب چنین دیدی پیدا کنید
.

زبان و کلامی که در شهید آوینی می بینید گیرا در نفرت از غرب و
شوق به خیرات است، چراکه ریشه تجدد را در دل خویش خشکانده بود و هیچ شک ، شبهه و
شرمی نداشته از این که نقدهایی آتشین و تند کند. چون یک زمانی نقد نمی کنید، یعنی
موافقید، ولی وقتی نقد می کنید، مثلا اقتصاد سرمایه داری را، یک عده زیادی
اقتصاددان با هزاران تئوری که بازار فلان است و … به شما حمله می کنند و شما هم می بینی
بد نیست این ثروت ها و ماشین داشتن، رفاه و لذت های دنیا خوب است و
… .

وی با اشاره به منطق دیگرگونه دیدن شهید آوینی تاکید کرد: یک
مقدار اگر با غرب مصالحه کنید به همان مقدار شما محافظه کار خواهی شد و در نقد آن طور
که باید جدی نخواهی بود. آوینی به این دلیل که مطلب را این طور می دید خیلی رک و
روشن نگاه می کرد و به نظرم این مواجهه منطقی به شهید آوینی داده بود که به نظرم
منطق دیگرگونه دیدن، منطق مهمی است
.

وی با اشاره به بحث تایپو نویسی زمان حال فوکو گفت: فرض کنید
حال می توانست طور دیگری باشد. حالی که الان هست یک طور خاصی است همه به یک نحوی
می خوریم و این گونه درس می خوانیم. تاریخ حال در واقع دنبال کردن آن تاریخی است
که به این شکل خاص رسیده ولی در عین حال می توانست طور دیگری باشد. فوکو شش راهکار
مطرح می کند. یکی از این راهکارها این است که شما واژگونگی ایجاد کنید
.

کچویان با اشاره به نوع منطق و نگاه آوینی به قضیه مدرنیته
اظهار داشت: به نظرم او به راحتی می توانست پشت قضیه را ببیند. این ها می گویند
عصر علم، من می گویم عصر جهالت مطلق است. می گویند عصر هنر، من می گویم عصر رذالت
مطلق است. این چارچوب و دستگاه تئوریک که به مدد حادثه ای به نام انقلاب اسلامی و
یک متنی یا ماثوراتی به نام دین به آوینی رسیده، برای ایشان جای شک و شبهه ای باقی
نمی گذارد
.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به یکی از مشکلاتی که
شهید آوینی از جهان مدرن می گوید و این گذار را سخت می کند، گفت: جهان مدرن امکان
تخیل جهان متفاوت را از ما گرفته و ما حتی خوبی و بدی را نمی توانیم، طوری متفاوت
ببینیم. واقعا غرق در این مقولاتی که اسم آن لذت و خوشی است هستیم. نمی توانیم فکر
کنیم که زندگی بدون این ها چیست و این از مصایب بزرگی است که البته از این جهت خود
غربی ها هم به آن آگاهی پیدا کرده اند. فرانکفورتی ها از دهه سی و چهل میلادی دچار
یأس و دل مردگی شدند، یعنی به این نتیجه رسیدند که در این غرب امکان انقلاب، دگرگونی
و تغییر نیست. یعنی یک الزام شدید که وبر به نحوی و فوکو به شیوه دیگری مطرح کرده
به همین دلیل تخیل متفاوت امکان ندارد و سطح نهایی آن این است
.یکی
از جبرها و استبداد فوق العاده شدید در غرب این است که به انسان اجازه نمی دهد،
طور دیگری فکر کند
.

کچویان یکی از مهمترین کارها بعد از نوع نگاهی که شهید آوینی
در مورد گذار از جهان مدرن به آن رسیده را پرورش تخیل و شوق جهانی دیگر در خودمان
دانست و تصریح کرد: نقطه اول فهم این است که جهان مدرن هبوط مطلق است، این طور
نیست که کانت آدم خوبی بود و دیگری بد، بلکه همه این ها با هم این صحنه را محقق
کردند. البته کانت برای فهم غرب خیلی مهم است ولی در ارتباط با حقیقت، خیرات،
سعادت خیر و از این جهات باید از او قطع امید کرد
.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی چرایی واکاوی و گرهگشایی
جهالت تئوریزه شده این گونه بیان کرد: یکی از بزرگترین قوت ها و ظرافت های غرب،
قدرت تئوری پردازی درباره زشتی های ِشان است. آنها هر روز با ما به اقتضاء انحطاط ِشان
بازی کردند و یکی دو مفهوم جدید را تئوریزه کردند و به خورد ما دادند و ما هم با
آن کار کردیم. حتی مفهوم مبارزه با سرمایه داری هم این گونه شد و از این منظر
قابلیت فوق العاده ای دارند. می خواهند جهان را تسخیر کنند اسم آن را مداخله انسان دوستانه
می گذارند و این یعنی یک قدرت عجیب و غریب و مطابق آن فهمی که به ما داده اند. فقط
شیطان می تواند این طور باشد. چون عمدتا کار شیطان وسوسه و مکر است و می گویند با
توهم و وهم انسان سر و کار دارد و این می تواند فقط چنین چیزی باشد. مفاهیم تو
خالی ای که یک زندگی شیطانی را بسط و توسعه می دهد
.

کچویان مرحله بعدی بررسی تئوری پردازی را تخیلِ طور دیگر زندگی
کردن دانست و افزود: یکی از مسایلی که آوینی بسیار روی آن تأکید می کند این است که
به دلیل همان نوع نگاه ناقص که نسبت به غرب وجود دارد دنبال جمع هستیم، بودیم و می ترسیم
بعضی مسایل را زیر سوال ببریم که این خیال خامی است. یعنی این تصور که می توان این
دو را با هم جمع کرد بر فرض های غلطی استوار است. یکی از این فرض های غلط این است
که این ها مبنای مشترکی دارند، در صورتی که هیج مبنای مشترکی ندارند. دو قطب شیطان
و خدا هستند. مگر این که شما کسی را پیدا کنید که بتواند شیطان را مهار و تسلیم
کند که آن هم توسط آدم های معمولی اتفاق نمی افتد. چون تنها کسی که نقل شده شیطانش
به دست خودش مهار شده، حضرت رسول اکرم (ص) است البته ایشان می فرمایند: «شیطانی
اسلم بیدی» نه این که شیطان های عالم. در هر صورت این نوع نگاه ممکن است وضعیت بدی
را به لحاظ ذهنی برای ما ایجاد کند. یکی از ابعاد دیگر چاره ناپذیری جهان مدرن است
.

عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران با اشاره به
نگرش شهید آوینی ادامه داد: ایشان نیز همانند دیگر صاحب نظران، جهان مدرن را مکانی
می داند که به قول وبر زمانی به مدد دین ما را به کار وادار کرد و الان دیگر ما
مجبور به کار هستیم و این نکته در همه قلمروها صادق است. یعنی ساختارها و زندگی به
شکلی تبلور پیدا کرده که امکان خروج از آن امکان ندارد. چطور ممکن است جهانی که
الان دارای این اقتصاد، صنعت، سیاست و قدرت نظامی پیچیده ای است بتواند کار نکند.
نکته جالب این است که شما نمی توانید تمکین نکنید. شما می دانید موشک و بمب، بد است
ولی مگر می توانید، نفس بودن شما منوط به ساختِ موشک و بمب است که اگر نسازید آن ها
نخواهند گذاشت حتی شما بمانید حالا این که چطور بمانید، بماند
.

وی با اشاره به دعوای هسته ای ما با جهان ادامه گفت: آن ها نمی توانند
تحمل کنند جایی در تعارض با غرب، ظرفیت بمب وجود داشته باشد. هند ، پاکستان، برزیل
و هر جای دیگر اشکالی ندارد ولی جایی که تعارض با غرب دارد امکان ندارد. بحث اصلی
غربی ها این است که کسانی که در تعارض با آن ها هستند، به لحاظ ایدئولوژیک خطرناک
است که دسترسی به بمب و سلاح داشته باشند تا هر زمان که فکر کردیم خطرشان از حد
گذشته بتوانیم آن ها بزنیم. دکترین آمریکا در زمان بوش استفاده پیش دستانه از سلاح
هسته ای را مجاز دانست. در چنین موقعیتی چطور ممکن است تسلیحات و تکنیک های مربوط
به قدرت نظامی را بسط و گسترش ندهید. یا جنبه های دیگر چون اقتصاد و

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه با اشاره به دیدگاه
شهید آوینی نسبت به الزام کار در جهان مدرن خاطرنشان کرد
:
تمام تمدن های بشری از ابتدای تاریخ
تاکنون با دعوت کار خود را پیش بردند و می بردند و حتی زمانی هم که دعوتی اتفاق
نمی افتاده مثل مغول ها، هیچ کدام از این تمدن ها ساختارهای زندگی مردم را به هم
نمی ریختند. به همین دلیل است که اسلام از اندونزی تا مراکش رفته و همه زندگی ها
سر جای خودشان باقی مانده است
.

کچویان تمدن غرب را تمدنی دانست که با دعوت و پیام نمیرود
و مهم تر از آن تمدنی است که ساختارها را از هم می گسلاند و ساختارهای متناسب با خود
ایجاد می کند تا از آن طریق شما را مجبور به همراهی می کند به طوری که نتوانید از
آن جدا شوید
.

این نوع نگاه در واقع وضعیتی است که روشنفکران غربی به آن
مبتلا شده اند و بر ما حکم می کنند که از دهه سی و چهل مأیوس شدند و نظریه پردازان
کنونی ِشان هم به چیزهایی تمسک می جویند تا کوچکترین نیروی حرکتی در این جهان
ایجاد کنند. دو طرف تئوری پرداز در غرب وجود دارد که یک طرف آن روشن است ولی این
طرف را ببینید که دنبال چه چیزهایی برای دگرگونی های تغییر می گردند و این دگرگونی ها
هم هرگز تغییر و تحولی نخواهد بود که مدِّ نظر شماست. برخی از دلایل تئوری شکل گیری
زندگی روزمره همین است. تئوری زندگی روزمره بر خلاف چیزی که الان تصور می شود، تئوری
انقلاب است. تنها جایی که متفکران غرب احساس کردند که اینجاست که زیر سلطه
ساختارهای نهادی غرب نیست و از این جاهاست که ممکن است، چیزهایی در بیاید که در هم
آمده به یک معنا و مثلا هیپی ها از همین زنگی روزمره شکل گرفته اند. پس ما باید چه
کار کنیم؟ حقیقت قضیه این است که ما مبتلا هستیم و روز به روز هم بیشتر مبتلا می شویم
و با این ترتیب آیا باید تن داد یا خیر؟ به نظرم زندگی شهید آوینی یک مصداق خوب برای
یافتن پاسخ باشد
.

وی با تاکید بر احادیث آخرالزمان و انتظار گفت: بر نگهداری
خودتان و دیگری تلاش کنید. حسِّ انتظار امکان این را نمی دهد که شما در عین حال که
زندگی می کنید جفت و جور شوید. نکته مهم برای هر کسی که مصیبت عصر حاضر را درک می کند
و متوجه وقوع اتفاقی می شود، این است که این معنا را در دل بپروراند. واقعا ما به
طور جدی نمی دانیم مصیبت چیست؟ مصیبت در غرب چیست و طبیعی هم هست چون عمده ما از
طریق هالیوود با دنیا در تعامل بودیم اما واقعا باور کنیم که جهنم است آن هم جهنمی
که هر روز داغ تر می شود و زندگی در آن لحظه به لحظه مصیبت بارتر می شود که توانایی
درک این علایم بیرونی را دارید. زندگی و جامعه ای که در آن مصرف قرص زیاد می شود،
در آن هیچ نوع پیوند انسانی وجود ندارد، نه خانواده ای و خویشی، فردیت مطلق است.
البته به طور مطلق نمی گویم و در غرب بیست، سی درصد جامعه تغییر نکرده و درگیر سنت های
گذشته خویش است ولی منطق جامعه این است
.

باید انتظار را در وجود خودمان بپرورانیم.
حال نظری را تبدیل به حال عینی و
درونی کنیم. یعنی این حسِّ نفرت و تنفر را همچون آوینی نسبت به غرب بدون مجامله،
تحفظ و البته با منطق داشته باشیم
.

وی با گذری به تاریخ جنایات آمریکایی ها در ده سالِ اخیر در
جهان اسلام گفت: روز به روز آدم کشتند.این قدر این کار را کرده اند که عادی شده و
شما گوش نمی دهید در مالی، سومالی، نیجر، یمن و افغانستان چه کار می کنند؟ این چه
تمدنی است که با بشریت این طور برخورد می کند. البته با ما هم همین کار را می کنند
چون تنها جایی که در آن مقاومت وجود دارد همین جا است. جاهای دیگر این کار را
انجام نمی دهند چون مقاومتی نیست. از جنگ جهانی دوم تا سال هشتاد یا نود، دویست و
پنجاه جنگ در جهان اتفاق افتاده و اندازه جنگ جهانی اول و دوم فقط از جهان غیر
غربی، آدم کشته شده است. شما به هر فعل و عمل این ها نگاه کنید زشتی و دورویی می بینید.
عجیب است انسان هایی این همه زشتی را ببینند و واقعا فکر کنند، وقتی آمریکا می گوید
دموکراسی، حقیقتا منظورش دموکراسی است. چطور ممکن است آدم این همه زشتی ببیند، ولی
باز فکر کند که این کشور می تواند ملجأ باشد. این طرز تفکر معلول این است که ما
روی این قضایا تأمل نمی کنیم و این معنا را نمی پرورانیم که این تمدن و این موجودیت
زشتی مطلق است و هیچ منطقی ندارد. مثلا مجاهدین خلق چند وقتی است که یک دولت به
اصطلاح مستقل یعنی عراق را تحت فشار قرار داده اند تا این موضوع را حل کند ولی این ها
نخواهند گذاشت چون می خواهند با ما بجنگند و به آن ها احتیاج دارند
.

کچویان با تاکید بر تلاش های خاص داشتن و پروریدن معنا و حس
انتظار نسبت به نگرش حضرت امام را بر اساس همین منطق های درونی یا فقهی در رابطه
با انقلاب دانست و گفت: اوایل انقلاب هر کسی که نزد امام می رفت از آشفتگی اوضاع و
احوال می گفت و امام می فرمودند: شما هر جا هستید، همان جا را درست کنید
.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی منطق تلاش شهید آوینی در حوزه
فیلم را تسخیر تکنولوژی عنوان کرد و افزود: یکی از مشکلات فکر آوینی نوع تسخیری
است که می گوید ولی تنها زمینه ای که ایشان در آن توانایی خویش را نشان داد، مستند
بود که با حقیقت فیلم و سینما فاصله دارد. ولی در هر صورت تلاش خوبی داشت تا به
میزانی که ممکن است این مقوله را تغییر دهد
.
شهید آوینی در رابطه با دوره گذار
اعتقاد دارد که شما نباید حالت انفعالی داشته باشید، چراکه دیوارکشی نتیجه نخواهد
داشت و مبین انفعال شما است
.

وی در ادامه گفت: آوینی دیوارکشی را نفی نمی کند اما می گوید
نباید اصل و کل سیاست های ما باشد بلکه فعال بودن و حالت تهاجمی داشتن خیلی مهم
است و مطابق حرف هایی که تئوریسین های متأخر گفته اند این است که تاریخ معلوم
نیست کجاها سر می زند و یک چیز دیگری می شود. مهم این است که نوع مواجه را با
شرایط و مقتضیاتی که نامطلوب است داشته باشیم و در فهم دقیق آن بکوشیم تا به افق
آینده یعنی افق ظهور، نزدیک شویم
.

 

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه