گفتگوی علمی: ملزومات، اهداف، روشها

نویسنده:

زمان انتشار: ۱۹:۵۱ ۱۳۸۹/۱۱/۲۸

گفتگو یکی از مهمترین ویژگی ها و نیازهای جوامع انسانی می باشد. در فضای علم و دانش گفتگو و بحث از اهمیت بیشتر و ویژه ای برخوردار است و دارای ویژگی ها و کارکردهای خاص خود می باشد تا جایی که می توان آنرا لازمه حیات و رشد علمی دانست. گفتگوهای علمی دارای چنان مزیتهایی است که شاید بتوان آنرا بهترین روش تولید و رشد علم و دانش قلمداد کرد.

گفتگو یکی از مهمترین ویژگی ها و نیازهای جوامع انسانی می باشد. در فضای علم و دانش گفتگو و بحث از اهمیت بیشتر و ویژه ای برخوردار است و دارای ویژگی ها و کارکردهای خاص خود می باشد تا جایی که می توان آنرا لازمه حیات و رشد علمی دانست. گفتگوهای علمی از بهترین روشهای تولید و رشد علم و دانش است و دارای چنان مزیتهایی است که شاید بتوان آنرا بهترین این روشها قلمداد کرد. همانطور که از این روش تحت عنوان مباحثه در حوزه های علمیه مان بهره فراوان می برند و نیز در تاریخ، مباحثات و پرسش و پاسخ های علمی میان بزرگان امری معمول و متداول بوده به ویژه نحوه مکتوب و به صورت نامه نگاری. البته در عصر اینترنت نامه نگاری ما الکترونیکی شده است و سرعت آن افزایش یافته.

متاسفانه به موضوع گفتگوی و بحث علمی و ابعاد آن کمتر پرداخته شده است. البته مقام معظم رهبری بارها بر ایجاد و گسترش بحث و گفتگوی علمی تحت عناوینی همچون کرسی های آزاد اندیشی، تاکید کرده اند. همانطور که می دانیم هابرمارس حتی گفتگو را محور تئوری خود قرار داده است.

در اینجا سعی می شود برخی زمینه ها و ابعاد بحث و گفتگوی علمی، اشاره وار مطرح شود و نکات کاربردی ای در این رابطه بیان شود. باشد که با توجه به این نکات بتوانیم بیشتر و بهتر به گفتگوی علمی و تخصصی بپردازیم.

برخی از سوالات مهمی که در این رابطه وجود دارد بدین شرح است:

گفتگو، بحث و مناظره علمی چیست؟ و چه تفاوتی با جدل دارد؟

ابعاد یک گفتگوی علمی چیست؟

گفتگوی علمی با چه هدفی صورت می گیرد؟ به چه نتایجی می رسد؟ چه فواید و کارکردهایی دارد؟

چه قواعد و روشهایی دارد؟

چه ملزومات و پیش نیازهایی دارد؟

طرفهای مقابل باید چه ویژگی هایی داشته باشند و چه ویژگی هایی نباید داشته باشند؟

چگونه یک بحث علمی مطلوب به وجود می آید و چگونه برعکس می شود؟

ویژگی های یک بحث علمی مطلوب و خوب چیست و برعکس؟

آسیب های یک بحث علمی چیست؟

پیش فرضهای گفتگوی علمی:

– عقل و فهم ما انسانها ناقص است؛ با انحراف می بیند، کامل نمی بیند، با عینک می بیند.

– یکی از راه های کم کردن کمبودها و نقص های عقل و فهم، استفاده از عقلها، فهم ها و نگاه های، متعدد و مختلف دیگران است.

– دانش و اطلاعات ما ناقص است و به قول معروف همه چیز را همگان دانند.

– یکی از راه کارهای کامل تر کردن و دقیق تر کردن دانش و اطلاعات ما استفاده از اطلاعات و دانش های دیگران است.

– دانش برای مردم است و باید توسط آنها پذیرفته شود و به کار گرفته شود.

اجزاء گفتگوی علمی:

– طرف های گفتگو (دو طرفه، میزگرد، سخنران و پرسش کنندگان)

– موضوع مورد گفتگو

– ناظران (غیر فعال/ فعال)

– داوران (بدون داور/ با داور)

نحوه ارتباط: صوتی/تصویری/مکتوب، همزمان و زنده(آنلاین)/ غیرهمزمان(آفلاین)، رودررو و چهره به چهره/ از کانال وسایل ارتباطی

انواع گفتگو:

– بیان مطلب: ارائه مطلب یا یافته ای توسط فرد یا افرادی و سوال و جواب میان مخاطبان و ارائه دهنده

– نقد مطلب: نقد مطلب ارائه شده توسط منتقدان و پاسخ تولید کننده مطلب

– درباره یک موضوع: تعیین یک موضوع و گفتگوی دو یا چند نفر درباره آن

اهداف گفتگوی علمی:

اهداف برتر:

– تبادل اطلاعات، تحلیل ها و یافته ها

– تبیین، تشریح و بیان جوانب، ظرایف و موشکافی موضوع

– بررسی و روشن شدن ابهامات و اشکالات و ایرادات و نواقص، تضادها و کلاً عیبهای موضوع

– در صورت امکان، پاسخ به سوالات و توضیح ابهامات و رفع اشکالات

اهداف دیگر:

– اثبات حرف خود

– رد حرف دیگران

– اثبات خود

– رد دیگران

قواعد و ملزومات گفتگوی علمی:

– تسلط نسبی و در حد نیاز و معمول به موضوع(مطالعه سابقه، ادبیات و آخرین مطالب موجود در موضوع)

– تمرکز بر استفاده از روشهای علمی و منطقی در بیان موضوع و پاسخ به سوالات و اشکالات

– شنیدن یا خواندن مطلب و استدلال طرف مقابل و دقت و تلاش برای فهم درست آن

شرایط گفتگوی علمی مطلوب تر:

– نزدیک بودن گفتمانهای دو طرف (مثلا یک طرف گفتمان فلسفه قدیم و منطق صوری و طرف مقابل فلسفه و منطق دیالکتیک یا حتی گفتمان جامعه شناسی نباشد)

– به متن پرداختن و از رفتن به حاشیه بحث دوری کردن مگر در صورت لزوم

– کلی گویی نکردن و دقیق حرف زدن

– نظم در تفکر، بیان و گفتگو

– اشتراک در مفاهیم ومعانی، مبانی و پیش فرضها

– همسطح بودن علمی

فرق گفتگو با جدل:

– گفتگو در اسلام توصیه شده

– جدل در اسلام نفی شده

– گفتگو همسایه مشورت است

– جدل نوعی جنگ کلامی(گفتاری) است

– گفتگو مهمترین هدفش تبادل است و منجر به تقویت دو طرف می شود.

– جدل مهمترین هدفش پیروزی بر حریف است، تقویت خود و تضعیف و از بین بردن حریف

– در گفتگو از روشهای منطقی، پسندیده، انسانی و اخلاقی استفاده می شود

– در جدل از هر روشیغ به ویژه روشهای سفسطه گری و غیراخلاقی استفاده می شود

آنچه باید تا حد امکان از آن پرهیز کرد:

– تخریب و کوچک کردن طرف مقابل

– تبلیغ خود

– فخر فروشی

– هدف اصلی را نفی طرف مقابل و بحث او و تخریب بحث او قرار دادن

– یک طرفه به قاضی رفتن و ندیدن شرایط و نگاه طرف مقابل

– ندیدن وجوه قوت و مثبت سخن و مطلب طرف مقابل

آنچه نباید کرد:

– توهین به طرف مقابل

آنچه برای یک فرد گفتگو کننده بد است:

– غرور بی مورد، توخالی و خود بزرگ بینی

– اعتماد به نفس بیش از حد

– کوچک شمردن و ناچیز شمردن طرف مقابل

مهمترین قاعده اخلاقی گفتگو:

– احترام متقابل

مزایای گفتگوی علمی مکتوب درمقابل شفایی:

ثبت آراء و افکار، فرصت مطالعه همزمان و بیشتر، فرصت تفکر بیشتر، پختگی بیشتر مطالب، حاکم بودن آرامش بیشتر بر فضای مباحثه که لازمه هر فعالیت علمی می باشد، امکان وارد شدن افراد متعدد به بحث و ثبت نظراتشان، امکان قضاوت بهتر و عمیق تر خوانندگان و دیگران، امکان استفاده در آینده و در بحثهای دیگر و حرکت رو به جلو و جلوگیری از تکرار، امکان ادامه دادن بحث توسط افراد دیگر، نبود محدویت زمان ومکان، محدودیت مباحثه کنندگان برای سفسطه و انجام رفتارهای و گفتارهای غیرعلمی و به قول امروزی ها عملیات روانی و ..

________________________

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه