گفتگوی نقادانه و مسأله علوم اجتماعی در ایران

زمان انتشار: ۱۵:۱۹ ۱۳۹۱/۰۷/۹

موقعیت کنونى علوم اجتماعى در ایران مسأله دار است و البته در باب ماهیت این مسأله، دیدگاه هاى متنوع و متضادى وجود دارد و براى فهم ماهیت این مسأله و از خلال آن شکل دهى به یک حوزه ی معرفتى غنى و پربار، نیازمند گفتگوى جدى و نقادانه ی دیدگاه هاى گوناگون هستیم. تقویت و گسترش چنین امری، براى ایجاد فضاى گفتگو و نقادى متقابل، به معناى و بى موضعى نیست. در این وادى، بى موضع بودن و بى طرفى دعوى اساساً به معناى خارج بودن از میدان است. بدون هیچ پرده پوشى، باید گفت مسأله ی علوم اجتماعى در ایران چیزى بیش از تعاملات محیطى، مشکلات نهادى، ضعف در رویه هاى آموزشى و پژوهشى و حتى غفلت از مسائل بومى است.

در میان اصحاب علوم اجتماعى ایران، صرفاً
در یک موضوع توافق نظر محسوس و جالب توجهى وجود دارد و آن اصل نارضایتى از وضع و موقعیت
کنونى این علوم در جامعه ماست. البته سبب و اسباب این نارضایتى دامنه وسیعى از دیدگاه
هاى متضاد را در بر مى گیرد. در بدو امر کسانى که با نوعى حمیّت صنفى یا علمى دفاع
از کیان علوم اجتماعى را رسالت خود مى هستی شناسی-بینند و مشکل را در تعامل نهادهاى
دیگر اجتماعى (از قبیل حکومت و دین) با این حوزه جستجو مى کنند و در مرتبه ی بعد کسانى
که با نقد شرایط و روندها و ساختارهاى آموزشى و پژوهشى موجود، آنها را در کار تولید
و بازتولید علوم اجتماعى ناکارآمد معرفى مى کنند و کمى آن طرف تر کسانى که دغدغه مندانه
از لزوم توجه و حساسیت علوم اجتماعى نسبت به مسائل بومى سخن مى گویند و در نهایت آنها
که با رویکردى نقادانه متعرض مبادى و بنیان هاى هستى شناسانه و معرفت شناسانه ی علوم
اجتماعى متعارفِ موجود شده و از طلب فراتر رفتن از آن سخن مى گویند، جملگى به رغم تفاوت
هاى حاد و چشمگیرى که با هم دارند، در اصل نارضایتى از شرایط موجود متفق اند؛ و این
البته از جمله اتفاق نظرهایى است که در عمل موجب هیچ گونه گره گشایى و هم نوایى نمى
گردد! هر چند، حوزه ی دانش و اندیشه از جمله حوزه هایى نیست که امور آن لزوماً از مسیر
هم نوایى در مسیر بهبود و پیشرفت قرار گیرد. بالعکس در این چارچوب، اختلاف و تضاد از
آنجا که مى تواند زمینه ساز گفتگو و نقادى باشد، به نوبه ی خود از لوازم اصلى پویایى
و نشاط علمى است. امّا مایه ی تأسف این که تنوع دیدگاه ها و اختلاف آراى اصحاب علوم
اجتماعى ایران تاکنون کمتر بسترساز گفتگوهاى سازنده و معرفت افزاى علمى شده است. این
امر عموماً به نوعى تعارف و سکوت مصلحت آمیز برگزار شده و اگر در موارد معدودى نیز
زمینه براى طرح یافته اغلب بلافاصله به رنگ مناقشات و مشاجرات اهل سیاست درآمده است.
در چنین فضاى مبهم و غبارآلودى، نه تنها امکانى براى گفتگوى درست و واقعى (که مستلزم
گفتن و البته شنیدن است) فراهم نمى گردد، چه بسا در مواردى صاحبان ایده ها و آراى مهم
و مؤثرى را از صرافت طرح آنها بیندازد و از خوف آلوده شدن دامن به غبار این فضا به
سکوت وادارد.

کتاب ماه علوم اجتماعى  با این مقدمات، دوره ی جدید ماهنامه ی راه خود را
براساس دو گزاره ی شرح داده شده، به عنوان نقطه ی ورود، آغاز مى کند: اول، این که موقعیت
کنونى علوم اجتماعى در ایران مسأله دار است و البته در باب ماهیت این مسأله، دیدگاه
هاى متنوع و متضادى وجود دارد و دوم، این که براى فهم ماهیت این مسأله و از خلال آن
شکل دهى به یک حوزه ی معرفتى غنى و پربار، نیازمند گفتگوى جدى و نقادانه ی دیدگاه هاى
گوناگون هستیم. کتاب ماه در صدد است تا در دوره ی جدید فعالیت، در تقویت و گسترش چنین
گفتگویى، به ویژه در حوزه ی اصلى فعالیت خود یعنى معرفى و نقد کتب علوم اجتماعى، بکوشد.
البته این تلاش براى ایجاد فضاى گفتگو و نقادى متقابل، به معناى و بى موضعى نیست. در
این وادى، بى موضع بودن و بى طرفى دعوى اساساً به معناى خارج بودن از میدان است. بدون
هیچ پرده پوشى، ما بر آنیم که مسأله ی علوم اجتماعى در ایران چیزى بیش از تعاملات محیطى،
مشکلات نهادى، ضعف در رویه هاى آموزشى و پژوهشى و حتى غفلت از مسائل بومى است. مسأله
ی علوم اجتماعى در ایران، مسأله اى مبنایى و نظرى است و مى بایست در چارچوب فهم کلى
نسبت ما و تجدد مورد حل و فصل قرار گیرد. از این منظر، آن چه که براى خروج از وضع موجود
لازم است، نوعى تحول عمیق و بنیادین در جهت بازگشت به چارچوب هاى فرهنگى و مبادى عقیدتى
سنت در فهم و معنابخشى به جهان اجتماعى است. اما این تحول صرفاً از خلال فرآیند بلندمدت
و طولانى گفتگوى نقادانه با دیگر رویکردها و به طور مشخص جریان اصلى تثبیت شده ی علوم
اجتماعى در دوران مدرن ممکن و میسّر مى گردد. تلاش ما در « کتاب ماه علوم اجتماعى»
بر آن است تا به قواعد و شرایط لازم براى تثبیت و تداوم این گفتگو متعهد باشیم. لیکن
این امر از سوى دیگر محتاج یارى و همراهى همه ی اصحاب و اهالى علوم اجتماعى ایران است.
از همین مجال دست خود را در طلب یارى به سوى اینان دراز مى کنیم.

 

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

مطالب مرتبط

مطالب پربازدید

مصاحبه