مصاحبه

  • ۱۳۸۹/۱۲/۲۸ ۱۳:۵۲

    دین جامعه و انحرافات اجتماعی

    دین، قوی ترین و محکم ترین ریسمان الهی است که انسان، فقط با تمسک به آن می‏تواند به هدف و مأوای والای خویش که همان مقام خلیفة اللهی است، نائل گردد. اما مسئله اصلی این است که دین چگونه و از چه راهی توانسته است، قدرت انسان را بالا ببرد و وی را در مقابل لذت‏های دنیوی، عصیان و سرکشی‏ها بیمه نماید؟
    این نوشتار با بهره گیری از روش علوم اجتماعی در کشف این مقصود بر آمده است. طبق یک نگاه کلی تمام معارف و دستورالعمل‏های دینی این مسئولیت را به عهده دارند، زیرا دین دارای حلقه‏های به ظاهر متفاوت، اما از روحی واحد برخوردار است، البته با نگاهی خاص تر می‏توان به دو راهکار نظری و عملی دین اشاره نمود که در راهکار نظری به سه مقوله مهم ترسیم بدی‏ها و خوبی‏ها، ترسیم پاداش، عقوبت و مجموعه معارف بنیادین عنایت دارد و راهکار عملی از طریق تبلیغ و امر به معروف و نهی از منکر بر این مهم گام بر می‏دارد؛ اگر چه در ظاهر، بعضی از این موارد فردی و بعضی دیگر ظاهری اجتماعی دارند، لیکن هر دو در هم تنیده شده و قابل تفکیک نمی‏ب

  • گامی به سوی علم دینی
    ۱۳۸۹/۱۲/۱۶ ۱۶:۱۱

    فرمولی برای علوم انسانی اسلامی

    نویسنده براساس نظریه فطرت که نظریه دینی است اساس و بنیاد معرفت شناختی علوم غربی از جمله جامعه شناسی و انسان شناسی را زیر سئوال می برد . ایشان باارائه دونظریه توسعه دربعدکلان و نظریه زیستی انسان شناسی در منظر خرد ،بین مبنای این علوم با علوم اسلامی تمایز قائل گردیده است.

  • جامعه شناسی سوگواری مذهبی در ایران

    مراسم و مجالس سوگواری مذهبی در بین ایرانیان شیعی علیرغم عمق و وسعت و نیز گرما و جوشش عاطفی که نوعی وفاق و همبستگی اجتماعی را موجب می شود، کمتر از منظر علمی و جامعه شناختی مورد بررسی قرار گرفته است. شور دینی و مذهبی و کشش و جاذبه های مجالس سوگواری تاسوعا و عاشورای حسینی اغلب جامعه شناسان ایرانی و شیعی را نیز در خود گرفته است، به نوعی که کمتر امکان و مجال آن را یافته اند تا به عنوان محقق و تماشاگر به بررسی علمی این پدیده اجتماعی بپردازند. مقاله زیر تلاش کرده است با پرهیز از چنان مشکلی از منظری علمی و روشمند به بررسی جامعه شناسی مراسم ها و مجالس سوگواری مذهبی در ایران بپردازد.

  • جامعه دینی کامل و جامعه دینی ناقص

    دینى بودن جامعه، امرى مطلق نیست و نمى توان به طور مطلق، به دینى بودن یا غیر دینى بودن جامعه اى حکم کرد; بلکه جامعه دینى، واقعیتى نسبى است و در دینى بودن خود، شدت و ضعف و نقص و کمال مى پذیرد. دینى بودن جامعه، عناصر و ارکانى دارد که با بودن همه آن […]

  • گامی به سوی علم دینی

    پارادایم اسلامی در علوم اجتماعی

    علوم اجتماعی معاصر، در میان اندیشمندان باختر زمین مواجه با یک سلسله محدودیت و پرسش های گردیده است که این امر عده ای از محققان مسلمان را وا داشته تا به تأسیس مطالعات اجتماعی با نگاه اسلامی یا تکمیل دانش اجتماعی معاصر بر اساس دیدگاه اسلام، بیاندیشند. پرسش اساسی که مطرح می گردد این است که چه تصویری را می توان از الگویی اسلامی علوم اجتماعی ارائه نمود؟ چه مفاهیمی را به عنوان مؤلفه های اصلی و تأثیرگذار در این الگو، باید تعیین و تعریف کرد؟ براساس تلاش های علمی انجام شده، شیوه های مختلفی برای به تصویر کشیدن الگوی اسلامی در علوم اجتماعی مطرح گردیده است که اکثرا در راستای تدوین علوم اجتماعی بومی و اسلامی دنبال شده است. در عین حال، همة تلاش های انجام شده را می توان به مثابه آغاز راهی پر فراز و فرود به سوی ارایه یک الگوی اسلامی از علوم اجتماعی ارزیابی کرد؛ راهی که پویندگان آن با آزمون و خطا، هنوز محتاطانه گام برمی دارند.

    یکی از شیوه های که در این مورد مطرح شده است، استفاده از مفهوم «پارادایم» است

  • بررسی انحرافات اجتماعی در اسلام و لیبرالیسم

    انسان اجتماعی در شرایطی می‏تواند به ایفای نقش خویش بپردازد که نظمی‏ در تعامل خود با دیگران شاهد باشد. تحقق نظم در تبعیت همگانی از هنجارهای اجتماعی میسر می‏گردد. اگر نقض هنجارها گسترده گردد، انحراف اجتماعی پدیدار می‏شود که بایستی در مهار آن و کاستن از گسترش دامنه اش اقدامات جدی صورت پذیرد. مکتب لیبرالیسم بر اساس نگرشی که به انسان دارد، درصدد رفع هر گونه محدودیتی از انسان است، لذا به اجبار با انعقاد قراردادهای اجتماعی و تدوین قوانین، تحقق انتظام اجتماعی را با انواع شیوه‏ها خواهان است، اگرچه در این رویکرد با چالش‏های جدی روبرو می‏باشد. نگرش اسلام این است که انسان در اجتماع با قبول تکالیف دینی و اجتماعی و پذیرش محدودیت‏هایی، در واقع خود را از انواع قیود رها می‏سازد و انتظام اجتماعی را به صورت ریشه‏ا‏ی محقق می‏کند. انحرافات اجتماعی در چنین نگرشی، علاوه بر به کارگیری شیوه‏های مرسوم کنترلی، با عطف توجه به نظارت الهی، مهار شدنی تر از هر شیوه‏ای به نظر می‏آید.

  • مغالطه ای در مورد نحوه تاثیر پیش فرضها بر علوم انسانی
    ۱۳۸۹/۱۲/۱۵ ۲۳:۴۸

    مغالطه پیدایشی

    افرادی بسیارهمانند خسرو باقری و همفکرانش درباره منشا و ماهیت علوم انسانی مغالطه ای می نمایندبه نام: مغالطه پیدایشی (Genetic fallacy). مغالطه پیدایشی آن است که با این پیش فرض که ماهیت چیزی برابرخاستگاه و منشا پیدایش آن است، به استدلال پردازیم. (ماهیت الف=خاستگاه الف). به طور مثال آیا می توان گفت که چون شراب، […]

  • نقد عقیده ی ماهیت نیمه ذهنی در علوم انسانی

    از اشکالات وارد بر معتقدان به این اندیشه این می باشد که بین متن علم و حاشیه ی علم (در مقالات بعدی در این باره توضیحات بیشتری خواهم داد) تمایزی قائل نیست و حاشیه ی علم را نیز جزء همان متن و ماهیت علم به حساب می آورد. به طور مثال سایت تریبون مستضعفین در […]

  • نگا ه های تازه به علوم اجتماعی

    انسان دانشگاهی

    الان که کتاب “انسان بودن” را نگاه می کردم یاد جلسه ی چند هفته پیش افتادم که برای بازنشستگی مارگارت آرچر  (Margaret Archer) برگزار شده بود. خیلی از اساتید دپارتمان و دانشجویان دکترا و اساتیدی از دانشگاه های سرتاسر انگلیس جمع شده بودند. جلسه در سالن کوچکی در دانشگاه تشکیل شد، سالنی که حدود چهل نفر […]

  • الگوی پیشرفت و اسلامی سازی علوم انسانی

    اگرچه این مطلب مستقیما به علوم اجتماعی اسلامی مربوط نیست و در رابطه با الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت می باشد، لکن الگویی که ارائه می دهد علاوه بر آن که به کار تولید علوم انسانی اسلامی می آید، در تولید علم الاجتماع اسلامی هم می تواند مفید باشد.

  • اسلام و علم الاجتماع

    این نوشتار، تأملی است بر تفکر اجتماعی بعضی از اندیشمندان مسلمان از ابتدا تا دوران معاصر.

  • شریعتی در گذر تاریخ

    علی شریعتی

    علی شریعتی در دوم آذر سال ۱۳۱۲ در روستای کاهک در کویر مزیناندر نزدیکی سبزوار زاده شد. پدرش محمد تقی شریعتی، موسس کانون نشر حقایق اسلامو مادرش زهرا امینی بود. پدر پدربزرگ علی، ملاقربانعلی، معروف به آخوند حکیم، مردی فیلسوف و فقیه بود که در مدارس قدیم بخاراو مشهد و سبزوار تحصیل کرده و از […]

  • ۱۳۸۹/۱۲/۱۳ ۱۸:۰۹

    آوینی اندیشمند دفاع مقدس

    پرسش از چگونگی پیدایش و رشد اندیشه، متوقف و موقوف به پرسشی پیشینی تر است که آیا میان نظر و عمل، رابطه ای برقرار است؟ به بیان روشن تر، آیا اندیشه در خلاء متولد می شود و انسان، تا چه حد فارغ از زمانه اش توان اندیشیدن دارد؟ اگر این مقوله را در فلسفه بررسی […]